حاکمیت قانون اساسی در رویارویی با بزه رایانه‌ای

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 عضو هیأت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

10.22106/jlj.2018.32734

چکیده

رویارویی با بزه رایانه­ای با به‌کارگیری همه راهکارهای پیگیرانه و پیشگیرانه پیوستگی دارد. راهکارهای پیگیرانه به تدبیرهای کیفری ماهوی از بزه­انگاری و مسئول‌شناسی گرفته تا کیفرگذاری و کیفرگزینی را در بر می­گیرد و راهکارهای پیشگیرانه نیز تدبیرهای اجتماعی، فنی، موقعیت­محور و شخص­محور را پیش از رخ دادن بزه رایانه­ای بازگو می­کند. تمامی این راهکارها باید از دو اصل بنیادین پیروی کنند: نخست، از ارزش­ها و هنجارهای جامعه پشتیبانی کرده و برای دولت امنیت پدید آورد. دوم، آزادی­های فردی و حقوق شهروندی را در تنگنا نگذارد. اگر رویارویی با بزه رایانه­ای تنها با محور قرار دادن جامعه و دولت باشد؛ در این حال تهدید، بزه رایانه­ای است که محور سیاست­گذاری­ها و کنش­ها خواهد بود و رویارویی با آن، به امنیتی کردن جامعه می­انجامد و اگر رویارویی با بزه رایانه­ای تنها با محور قرار دادن آزادی­های فردی باشد، در این حال تهدید، بزهکار رایانه­ای است که کوشش می­شود تا حقوق وی پاس داشته شود و از سوی دیگر حقوق و آزادی­های شهروندان در فضای سایبر نیز همیشه در نگاه باشد.
نگاه امنیت­محور به مبارزه با بزه رایانه­ای و رویکرد آزادی­مدار به پیکار با آن، هیچ یک با قانون اساسی سازگاری ندارند. هر اقدام پیگیرانه و یا پیشگیرانه باید در راستای قانون اساسی کشور که برای هر برنامه یا کنش و واکنشی، تراز امنیت ملی و آزادی‌های فردی را می­شناساند، اصلاح شود. نوشتار کنونی نیز کوششی برای سازگار کردن پیکار با بزه رایانه­ای با قانون اساسی و دوری از رویکرد یک‌طرفه امنیت­محوری یا حق­مداری در رویارویی با بزه رایانه­ای است.

کلیدواژه‌ها


-         جلالی، امیرحسین، «تروریسم سایبری»، فصلنامه تخصصی فقه و حقوق، شماره ١٠، پاییز ١٣٨٥.

-         شی یرمر، جرمی، اندیشه سیاسی کارل پوپر، ترجمه عزت­الله فولادوند، چاپ دوم، نشر ماهی، 1386.

-         عباسی، مجید؛ مرادی، حسین، «جنگ سایبر از منظر حقوق بین­الملل بشردوستانه»، فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و دوم، شمـاره 81، بهار 1394.

-         فلمینگ، پیتر؛ استول، مایکل، «سایبر تروریسم: پندارها و واقعیت­ها»، ترجمه اسماعیل بقایی هامانه و عباس باقرپور اردکانی، در: تروریسم، گردآوری و ویرایش علیرضا طیب، نشر نی، چاپ دوم، 1384.

-         قاسمی، علی؛ چهاربخش، ویکتور بارین، «حملات سایبری و حقوق بین‌الملل»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 78، 1391.

-         کلهر، رضا، «جهاد مجازی: ماهیت و چالش­ها»، فصلنامه مطالعات منطقه­ای جهان اسلام، شماره 32، 1386.

-         موتیمر، دیوید، «فراتر از راهبرد: تفکر انتقادی و مطالعات نوین امنیتی»، در: امنیت و راهبرد در جهان معاصر، با ویرایش کریگ.آ.اشنایدر، برگردان اکبر عسگری صدر و فرشاد امیری، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، 1385.

-         هاشمی، سیدمحمد، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران: اصول و مبانی کلی نظام، جلد اول، چاپ اول، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی با همکاری موسسه نشر یلدا، 1374.

-         هیأت مؤلفان و ویراستاران انتشارات مایکروسافت، فرهنگ تشریحی اصطلاحات کامپیوتری مایکروسافت، برگردان فرهاد قلی‌زاده نوری، کانون نشر علوم، چاپ اول، 1381.

-       Ballard, James David; Hornik, Joseph; Mckenzie, Douglas, “Technological facilitation of terrorism”, in: Cyberterrorism, Alan O’Day (ed), Ashgate publishing company, 2004.

-       Beard, Jack, “Legal phantoms in cyberspace: The problematic status of information as a weapon and a target under international humanitarian law”, Vanderbilt Journal of Transnational Law, vol. 47, 2014.

-       Bernik, Igor, Cybercrime and cyber warfare, John Wiley & Sons, 2014.

-       Brenner, Susan, “Cybercrime, Cyberterrorism and Cyberwarfare”, International review of penal law: cybercrime, AIDP, vol. 77, 2006.

-       Coady, Tony, “Terrorism, Just war and supreme emergency”, in Terrorism and Justice: Moral argument a threatened world, Tony Coady and Michael O Keefe (Eds), Melbourne University Press, 2002.

-       Cohen, Fred, “Terrorism and cyberspace”, in: Cyberterrorism, Alan Oday (Ed), Ashgate publishing company, 2004.

-       Day, Patrick, “Is the concept of freedom essentially contestable?”, Philosophy, Vol. 61, no. 235, 1976.

-       Embar-Seddon, Ayn, Cyberterrorism, in: Cyberterrorism, Alan O’Day (ed), Ashgate Publishing Company, Farnham, 2004.

-       Ozeren, Suleyman, Global response to cyberterrorism and cybercrime: A matrix for international cooperation and vulnerability assessment, UMI Dissertation Services, University of North Texas, August 2005.

-       Phair, Nigel, Cybercrime: The reality of the threat, E-security Publishing, Canberra, 2007.

-       Podesta, John; Goyle, Raj, “Lost in cyberspace? Finding American liberties in a dangerous digital world”, Yale law and Policy Review, Vol. 23, 2005.

-       Shestack, Jerome, “Human rights, the national interests and U.S foreign policy”, The annals of the American academy of political and social science, vol. 506, 1989.

-       Sieber, Ulrich; Brunst, Phillip, Cyberterrorism and other Use of the Internet for terrorist purposes; threat analysis and evaluation of international conventions, Counter-Terrorism Task Force, Council of Europe, Council of Europe Publishing, 2007.

-       Tully, Stephen, “Protecting Australian Cyberspace: Are our international lawyers ready?”, Australian international Law Journal, vol. 19, 2012.