عوامل افزایش جمعیت کیفری ناشی از بازداشت‎های پیش از محاکمه

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

2 دانش آموخته دکتری دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران

10.22106/jlj.2018.32731

چکیده

جمهوری اسلامی ایران از حیث شمار جمعیت کیفری، هشتمین و از حیث تعداد بازداشت‎های پیش از محاکمه نهمین کشور جهان است. افزایش نرخ زندان از 172 نفر در سال 1372 به 287 نفر در سال 1393 و همچنین افزایش نرخ بازداشت پیش از محاکمه از 39 به 72 نفر در مدت یاد شده، به‌تنهایی نشانگر این است که ایران دچار افزایش جمعیت کیفری است. رشد فزآینده شمار و نرخ بازداشت‎های پیش از محاکمه یکی از عوامل اصلی افزایش جمعیت کیفری و متعاقب آن ازدحام بیش از حد در زندان‎ها در ایران است. افزایش نرخ بازداشت‏های پیش از دادرسی نیز به نوبه خود ناشی از عوامل متعدد تقنینی و قضایی است. گسترش مداخله حقوق کیفری ماهوی ـ از طریق جرم‎انگاری حداکثری و حبس‎گرایی افراطی، کنترل موارد ویژه مانند مواد مخدر و کافی نبودن تدابیر غیرحبسی ـ بزه‎دیده‌مدار بودن سیاست جنایی، کافی نبودن تدابیر غیربازداشتی و جایگزین تعقیب و در نهایت ضعف مقنن در تقنین مقررات مربوط به بازداشت موقت از جمله مهم‎ترین عوامل تقنینی و اتکای بیش از حد و ناکارآمد قضات به مجازات زندان، تمایل دادستان‎ها به کنترل جرم، استفاده حداقلی و محدود از اقدامات غیربازداشتی و ضعف‎های ساختاری و سازمانی قوه قضاییه نیز از عمده‎ترین عوامل قضایی افزایش شمار متهمان منتظر محاکمه می‎باشد.

کلیدواژه‌ها


-         آشوری،‌ محمد، جایگزین‎های زندان یا مجازات‎های بینابین، چاپ سوم، نشر گرایش، ‌1394.

-         آلبرشت، هانس یورک، ازدحام در زندان‎ها، ترجمه دکتر حسین غلامی، چاپ اول، نشر میزان، ‌1395.

-         پرادل،‌ ژان،‌ تاریخ اندیشه‎های کیفری، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی،‌ چاپ سوم،‌ انتشارات سمت،‌ ‌1381.‌

-         تونری،‌ مایکل، «کیفرهای اجتماع محور در ایالات متحده آمریکا»،‌ ترجمه مینا صدیق فر، مجله حقوقی دادگستـری،‌ سال هفتاد و دوم،‌ شمـاره 64‌، پاییز 1378.

-         جوانمرد، بهروز، تسامح صفر: سیاست کیفری سخت‎گیرانه در قبال جرایم خرد،‌ چاپ دوم،‌ بنیاد حقوقی میزان، 1393.

-         چانگ،‌ امیلی؛ فاگان، ایمی؛ گارت، استیسی؛ جرمن، الین، بازداشت پیش از محاکمه: اصلاحات و راه حل‎ها، سازمان اصلاحات جزایی بین‌المللی، چاپ اول، ترجمه مهران مهاجر، نشر وفاق، 1384.

-         حاجی‌تبار فیروزجایی، حسن، مجازات‎های جایگزین در حقوق کیفری ایران، چاپ اول، انتشارات فردوسی، 1393.

-         داودی گرمارودی، هما، «اندیشه‎های مجازات و عوامل مؤثر بر حجم جمعیت کیفری»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری، چاپ اول، بنیاد حقوقی میزان، 1386.

-         دفتر هماهنگ‎کننده فعالیت‎های نظام ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران، اعلامیه هزاره سازمان ملل متحد، چاپ دوم، مرکز اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران، 1383.

-         دلماس مارتی، می‌ری، نظام‎های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، بنیاد حقوقی میزان، 1393.

-         رابرتز، جولیان.وی؛ استالاتز،‌ لورتا.جی؛ ایندرمار، دیوید؛ هاف، مایک، عوام‎گرایی کیفری و افکار عمومی: درس‎هایی از پنج کشور،‌ ترجمه گروهی از پژوهشگران، چاپ اول، نشر میزان، 1392.

-         زارعی محمودآبادی، محمود، زندان‎زدایی، پایان‏نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا، دانشگاه آزاد اسلامی، 1382.

-         ستاد مبارزه با مواد مخدر، کتاب سال 1391 ستاد مبارزه با مواد مخدر، چاپ اول، انتشارات ریاست جمهوری، 1391.

-         شمعی،‌ محمد؛ شهباز، سارا، جرم‎انگـاری حداکثری، چاپ اول، انتشارات جنگل، 1394.

-         طاهرزاده، احمدعلی، «مجازات‎های جایگزین حبس»، مجله پیام آموزش، سال پنجم، شماره 29، آذر و دی 1386.

-         طاهری، سمانه، سیاست کیفری سخت‎گیرانه، چاپ اول، نشر میزان، 1392.

-         عباسی، مصطفی، «عدالت ترمیمی: دیدگاه نوین عدالت کیفر، مجله پژوهش‎های حقوق و سیاست، سال پنجم، شماره 9، پاییز و زمستان 1382.

-         فرجیها، محمد، «چالش‌های ارزیابی کیفرهای اجتماع محور»، مجله حقوقی دادگستری، سال هفتاد و دوم، شماره 64، پاییز و زمستان 1378.

-         فروغی‌فر، جواد، «نقش قضازدایی در کاهش جمعیت کیفری زندان‎ها»، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری، چاپ اول، بنیاد حقوقی میزان، 1386.

-         قپانچی، حسام؛ دانش‌ناری، حمیدرضا، «الگوهای دوگانه فرایند کیفری: کنترل جرم و دادرسی منصفانه»، مجله آموزه‎های حقوق کیفری، شماره 4، پاییز و زمستان 1391.

-         کویل، آندرو، رویکرد حقوق بشری به مدیریت زندان، ترجمه حسن طغرانگار، نشر وفاق، 1384.

-         گودرزی بروجردی، محمدرضا، سیاست جنایی قضایی، چاپ اول، انتشارات سلسبیل، 1384.

-         لازرژ، کریستین، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ پنجم، بنیاد حقوقی میزان، 1395.

-         صابر، محمود‌، «معیارها و تضمین‎های دادرسی عادلانه در مرحله تحقیقات مقدماتی»،‌ مجله مدرس علوم انسانی، شماره 63، زمستان 1388.

-         معصومی، زیبا، «تبیین اصول و معیارهای طراحی فضاهای بازداشتگاهی شهری»،‌ فصلنامه مدیریت شهری،‌ شماره 40، پاییز 1394.

-         ناجی زواره، مرتضی،‌ »تناسب در قرارهای تأمین کیفری»، ‌مجله تحقیقات حقوقی، شماره‎های 8 و 9 و10، تابستان و زمستان 1389.

-         نورالهی،‌ طه، «تحولات جمعیت ایران» مجله بررسی‎های آماری رسمی‌ایران، شماره 24، بهمن 1368.

-         نیازپور، امیرحسن، توافقی شدن آیین دادرسی کیفری، چاپ دوم، نشـر میزان،‌ ‌1392.

-         هاشمی شاهرودی، سیدمحمود، زندان‎زدایی و حبس‎زدایی، چاپ اول، نشر میزان، 1395.

-         یکرنگی، محمد؛ ایرانمنش، مهدی، «‌کیفرهای اجتماع محور: از نظریه تا عمل»، مجله حقوقی دادگستری، سال هفتاد و دوم، شماره 64، پاییز 1378.

-       American Bar Association (ABA), Handbook of International Standards on Pretrial Detention Procedure, Washington, 2010.

-       Brehm, Hollie Nyseth & Uggen, Christopher & Gasanabo, Jean-Damascene, "Genocide, Justice and Rwandas GACACA Courts", Journal of Contemporary Criminal Justice, vol. 30, 2014.

-      Center for Democracy and Govermance, Achivement in Building and Maintaining the Rule of Law, Section on Latin America: Colombia, USAID, Washington, 2002.

-       Center for Democracy and Govermance, Srilanka Case Study, in Alternative Dispute Resolution: Practitioners, Guide 2, USAID, Washington, 1998.

-     Chang, Emily; Fagan, Aimee; Garrett, Stacy; Gehrmann, Elaine, Pre-trial Detention Reforms and Solutions, Penal Reform International (PRI), London, University of Illinois, 2004.

-       European Committee on Crime Problems (CDPC), White Paper on Prison Overcrowding, Strasbourg, PC-CP, 2015.

-     European Criminal Bar Association, "An Analysis of Minimum Standards in Pre-trial Detention and the Grounds for Regular Review in the Member State of the EU”, ECBA, 2007.

-       Horovit, Sigali, Rwanda: International and National Responses to the Atrocities and their Interaction, DOMAC, Iceland, 2010.

-       Mahoney, Barry; Beaudin, Bruce; Carver, Jhon; Ryan, Daniel; Hoffman, Richard, "Pretrial Services Programs: Responsibility and Potential", National Institute of Justice, U.S Department of Justice, Whashington D. C., 2001.

-       N.Masamba, Sita; G.wilson, Edangya; D.Ayigale, Aliobe, "From Prison Back Home”, Uganda Experience, 4th ed, 2001.

-       National Service of Gacaca Courts, Gacaca Courts in Rwanda, Kigali, 2012.

-       Tkachuk, Brian; Walmsley, Roy, World Prison Population: Facts, Trends and Solutions, Helsinki, 2001.

-       United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), Handbook on Strategies to Reduce Overcrowding in Prison, New York, U. N Office at Vienna, 2013.

-       Walmsley, Roy, World Pre-trial/Remand Imprisonment List, 2nd ed, ICPS, 2014.