بایسته‌های کیفرگزینی در رویارویی با جرایم سایبری با تأکید بر رویه قضایی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق جزا، معاون دادستان عمومی و انقلاب تهران

2 دانشجوی دکتری مدیریت امنیت فضای سایبر دانشگاه عالی دفاع ملی

10.22106/jlj.2018.31408

چکیده

کیفرگزینی برای جرایم سایبری پاسخ رسمی و قهری به مجرمان سایبری و مهم‌ترین راهکار رویارویی با این جرایم است. کیفرگزینی به معنای اختیارات قاضی در تعیین کیفر برای محکومان به ارتکاب جرایم رایانه­ای است که در سه قالب تغییر مجازات قانونی، اجرای ناقص مجازات و عدم اجرای مجازات نمود می­یابد. در بادی امر، کیفر­گزینی یا تعیین قضایی کیفر نسبت به مرتکبان جرایم رایانه­ای همانند دیگر مرتکبان است؛ ولی وقتی قانون­گذار در کیفرگذاری برای این جرایم، برخی رویکردهای افتراقی را اتخاذ کرده است، در کیفرگزینی نیز همین رویکردهای افتراقی مطرح می‌شود. رویکرد افتراقی به کیفرگزینی نسبت به جرایم رایانه­ای مبتنی بر رابطه عکس مجرم رایانه­­ای و جرم رایانه­ای است. به همان اندازه که مجرمان رایانه­ای به جهت ویژگی­های سنی، جنسیتی، مکان و شرایط ارتکاب جرم، استعداد و قابلیت­های بالا و مانند اینها ممکن است از جهت اعمال نهادهای مساعد به حال محکوم، مورد توجه قرار بگیرند، به همان اندازه نیز جرم رایانه­ای به جهت خسارت­های گسترده، تحقق آسان تعدد جرم، تحقق در مکان­های مختلف، ایجاد مشکلات متعدد نهادهای تعقیب برای کشف و حفظ آثار و علایم و جمع­آوری ادله وقوع جرم و مانند اینها مستحق نگاه سخت‌گیرانه قضایی است. این وضعیت تعارض­گونه سبب می­شود تا کیفرگزینی مجرم‌محور از کیفرگزینی جرم­محور فاصله بگیرد و اهمیت کیفرگزینی برای رویارویی با جرایم رایانه­ای نیز در درک و اعمال درست همین وضعیت تعارض ­گونه است.

کلیدواژه‌ها


-    اسلامی، ابراهیم، «جایگاه حمایت از بزه ­دیدگان جرایم سایبری در مقررات کیفری حقوق داخلی و حقوق بین ­الملل»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 43، بهار و تابستان 1395.

-    پاکزاد، بتول، تروریسم سایبری، رساله دکتری حقوق جزا و جرم ­شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1388.

-    جوان جعفری، عبدالرضا، «جرایم سایبر و رویکرد افتراقی حقوق کیفری با نگاهی به قانون مجازات اسلامی بخش جرایم رایانه ­ای»، مجله دانش و توسعه، شماره 34، اسفند 1389.

-    حاجی­ ده ­آبادی، احمد؛ سلیمی، احسان، «اصول جرم­ انگاری در فضای سایبر با رویکردی انتقادی به قانون جرایم رایانه ­ای»، فصلنامه مجلس و راهبرد، شماره 80، زمستان 1393.

-    حبیب ­زاده، محمدجعفر؛ هوشیار، مهدی، «تناسب جرم با مجازات از منظر تئوری ­های مجازات»، تعالی حقوق، شماره 5، خرداد و تیر 1389.

-    رضوی ­فرد، بهزاد؛ موسوی، سید نعمت ­الله، «مسئولیت کیفری در فضای سایبر در حقوق ایران»، پژوهش حقوق کیفری، سال پنجم، شماره شانزدهم، پاییز 1395.

-    صفاری، علی، مقالاتی در جرم ­شناسی و کیفرشناسی، چاپ اول، انتشارات جنگل، 1391.

-    عالی ­پور، حسن، حقوق کیفری فناوری اطلاعات، چاپ چهارم، انتشارات خرسندی، 1395.