حضور سازمان‌های مردم‌نهاد در فرآیند کیفری در پرتو قانون آیین دادرسی کیفری

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

کارکردهای متعدد سازمان­های مردم­نهاد (سمن) باعث شده است تا کنش­گران دولتی در عرصه ملی و بین­المللی نتوانند به آسانی حضور آنها را نادیده بگیرند. در پی تدوین قانون آیین­دادرسی­کیفری 1392، قانون­گذار ماده 66 را در جهت حمایت از گروه‌های آسیب­پذیر و یا در جرایمی که دارای بزه­دیده خاصی نمی­باشند، اختصاص داد و بر حضور سمن­ها در فرآیند کیفری تأکید کرد. این ماده در ابتدا طرق حضور سمن­ها را در قالب اعلام جرم، شرکت در دادرسی و اعتراض به آراء مورد شناسایی قرار می­داد. متاسفانه در تغییرات انجام‌شده در سال 1394 حق اعتراض سمن­ها به آرای مراجع قضایی از ماده مذکور حذف گردید. حذف چنین حقی از این ماده در کنار نظارت پسینی رئیس قوه­قضاییه تأثیر مستقیمی بر حضور و اقدامات سمن­ها در فرآیند کیفری داشت. خوشبختانه با تصویب قانون احکام دائمی برنامه­های­ توسعه ­کشور در سال 1395 نظارت پسینی مذکور اصلاح گردید. اما موضوع حق سمن­ها برای اعتراض به آراء مندرج در ماده 66 احیا نشد.
نوشتار حاضر مبنا، شروط و طرق حضور سمن­ها را در پرتو قانون آیین دادرسی کیفری مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد داد تا از این رهگذر رویکرد نظام حقوقی ایران نسبت به تحقق سیاست جنایی مشارکتی مورد ارزیابی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


-      آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری: کلیات و دعاوی ناشی از جرم، دفتر اول، چاپ هفدهم، دوراندیشان، 1394.

-      بیگ‌زاده، ابراهیم، «تأثیر سازمان‌های غیردولتی در شکل‌گیری و اجرای قواعد بین‌المللی»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 15، پاییز و زمستان 74.

-      تقوی، سیدجواد؛ صیامی نمین، فرشید؛ کتابدار، مجیدرضا؛ و محمد حیدری ساری، نقش تشکل‌های مردم­نهاد در نظارت بر بازار، شرکت چاپ و نشر بازرگانی،1390.

-      جمشیدی، علیرضا، سیاست جنایی مشارکتی، نشر میزان، بهار1390.

-      رستمی، ولی، «مشارکت مردم در فرآیند کیفری (بررسی سیاست جنایی کشورهای غربی)»، فصلنامه حقوق، شماره2، تابستان 1386.

-      رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین، «حضور سازمان‌های غیردولتی در پیشگاه مراجع قضایی بین­المللی»، فصلنامه حقوق، شماره 2، تابستان 1387.

-      رهامی، محسن، جرایم بدون بزه­دیده، چاپ اول، نشر میزان، 1387.

-      زینالی، امیرحمزه، «سازوکارهای حقوق کیفری ایران در زمینه اعمال حق دادخواهی کودکان بزه‌دیده (حق بر شکایت کودک)»، مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، شماره 3، بهار و تابستان 1393.

-      شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی ـ دوره بنیادین، جلد دوم، چاپ نوزدهم، انتشارات دراک، بهار 1392.

-      عمارتی نوش‌آبادی، محمدسالار، نقش جامعه مدنی در پیشگیری از جرم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، 1388.

-      کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، جلد اول، چاپ دوم، انتشارات بهنشر، 1365.

-      کوشکی، غلامحسن، «سازمان­های غیردولتی: از انفعال تا مشارکت رو به فعال در تعقیب دعوای عمومی»، پژوهش حقوق کیفری، شماره 4، پاییز 1392.

-      گرجی فرد، حمیدرضا، جرم‌شناسی سبز و جرایم زیست‌محیطی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، 1392.

-      لازرژ، کریستین، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، نشر میزان،1390.

-      میرخلیلی، سید محمود؛ و جواد رجبی، «پیشگیری کیفری از بزه‌دیدگی مکرر»، مجله حقوق اسلامی، شماره 34، پاییز 1391.

-      نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «از سیاست کیفری تا سیاست جنایی»، در: لازرژ کریستین، درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چاپ دوم، نشر میزان،1390.

-      نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، «رویکرد بزه‌دیده‌شناختی به بزه­های بدون بزه­دیده»، در: رهامی، محسن، جرایم بدون بزه­دیده، چاپ اول، نشر میزان، 1387.

-      نوبهار، رحیم، حمایت حقوق کیفری از حوزه­ها­ی عمومی و خصوصی، انتشارات جنگل، 1387.

-      Delmas-Marty, Mireille, «Ni Victimes ni Procureurs, qui sont-ils?», Archives de Politique Criminelle, N 10, 1988.

-      Salmon, Jean, Dictionnaire de Droit International Public, Bruxelles, Bruylant, 2001.