محدودیت‌ها و راهبردهای صلاحیت در جرایم سایبری

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

فضای سایبر به عنوان مجموعه­ای از ارتباطات انسانی که از طریق رایانه و وسایل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی­ به آن نگریسته می­شود، افزون بر فراهم آوردن منافع بسیار، بستری جدید برایِ ارتکاب رفتارهای مجرمانه است. هدف این نوشتار بررسی معیارهای تعیین صلاحیت کیفری در جرایم سایبری است. در واقع از آنجا که جرایم سایبری به طور مادی و در یک فضای فیزیکی مشخص محقّق نمی­شود، تعیین مرجع قضایی صالح را دشوار می­کند. در این راستا، به­منظورِ تعیین معیارهای قابل اعمال در جرایم سایبری، دو دسته از معیارهای ناظر به تعیین صلاحیت مدنظر قرار گرفته است. یکی تعیین صلاحیت در جرایم سایبری با توجه به معیارهای معمول و دیگری تعیین صلاحیت در جرایم سایبری با توجه به ویژگی­های این دسته از جرایم. برآیند اینکه گرچه با توجه به معیارهای مورد بحث تعیین مرجع قضایی صالح به رسیدگیِ جرایم سایبری به نحوی از انحاء محقّق می‌شود، اما همچنان در مواردی نظیر اینکه متهم در خارج از قلمرو حاکمیتی است یا جرم خارج از قلمرو حاکمیتی است اما بنابر برخی معیارها قابل رسیدگی در مراجع داخلی است، محدودیت­هایی وجود دارد که برای رفع آن و در نهایت آغاز رسیدگی در مرجع قضایی صالح، به لحاظ راهبردی، می‌بایست همکاری کیفری بین­المللی به طور جدی مورد امعان­نظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


الف ـ مکتوب

-     آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، چاپ هشتم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ١٣٨٤.

-     اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، چاپ هجدهم، تهران، میزان، ١٣٨٦.

-     پوربافرانی، حسن، «تحول اصل صلاحیت واقعی در لایحه جدید مجازات اسلامی»، فصلنامه دیدگاه­های حقوق قضایی، شماره 58، 1391.

-     ــــــــــــــــ ، حقوق جزای بین‌المللی، تهران، جنگل، 1390.

-     جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، ١٣٨٨.

-     خالقی، علی، نکته­ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران، شهر دانش، 1395.

-     رضوی­فرد، بهزاد؛ و محمد فرجی، «بایستگی جرم­انگاری جرایم بین­المللی و الگوهای آن»، راهبرد، شماره ٨، 1396.

-     زندی، محمدرضا، تحقیقات مقدماتی در جرایم سایبری، تهران، انتشارات جنگل، ١٣٩٣.

-     فروغی، فضل‌الله، «موانع و محدودیت‌های تعقیب داخلی جرایم بین‌المللی»، مطالعات حقوقی (ویژه‌نامه حقوق جزا و جرم‌شناسی)، شماره 2، ١٣٨٩.

-     فروغی، فضل­الله؛ و امیر البوعلی، «صلاحیت کیفری مراجع قضایی در فضای سایبر»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ٥٨، ١٣٩١.

-   کامینگا، منوتی، «اعمال صلاحیت جهانی در رابطه با جرایم سنگین حقوق بشری»، ترجمه محمد جواد شریعت باقری، مجله حقوقی بین‌المللی، شماره 28، ١٣٨٢.

-     کلانتری، کیومرث، مجموعه قوانین و مقررات همکاری‌های بین­المللی ایران و کشورهای جهان در زمینه کیفری، تهران، انتشارات مجد، ١٣٩٤.

-     مؤمنی، مهدی، مبانی حقوق جزای بین‌الملل ایران، تهران، شهر دانش، ١٣٨٨.

-     میرمحمد صادقی، حسین، «صلاحیت دولت‌ها در رسیدگی به جرایم بین‌المللی»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 8، 1376.

-     ــــــــــــــــــــــــ ، حقوق جزای بین‌الملل، تهران، بنیاد حقوقی میزان، 1393.

-   نجفی ابرندآبادی، علی­حسین، جهانی شدن حقوق کیفری و تعاملات دانشگاهی بین‌المللی، دیباچه در: رضوی­فرد، بهزاد، جلوه‌هایی از حقوق کیفری فرانسه، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1395.

-     هولمز، دیانا، آشنایی با تکنولوژی اطلاعاتی، ترجمه مجید آذرخش و جعفر مهرداد، تهران، انتشارات سمت، 1377.

-      Bajpai, G. S, On Cyber Crime & Cyber Law, India, Serials Publications, 2011.

-      Bantekas, Llias; and Susan Nash, International Criminal Law, Third Edition. UK, Routledge-Cavendish, 2007.

-      Cowles, Willard, “Universal Jurisdiction over War Crimes”, California Law Review, Vol. 33, Issue 2, 1945.

-      Jewkes, Yvonne; and Majid Yar, Hand book of Internet Crime, USA: Willan Publishing, 2010.

-      Kreicker, Helmut, National Prosecution of International Crimes from a Comparative Perspective, Germany, Max Planck Institute for Foreign and International Criminal Law, 2006.

-      Macedo, Stephen, Universal Jurisdiction: National Courts and the Prosecution of Serious Crimes Under International Law, USA, University of Pennsylvania Press, 2006.

-      Ploug, Thomas, Ethics in Cyberspace: How Cyberspace May Influence Interpersonal Interaction, Ballerup, Denmark, Springer Pub, 2009.

-      Singh, Shikhs, Cyber Laws, New Delhi, Global India Publications, 2011.

 

ب ـ اینترنتی

-      Agence nationale de la sécurité des systèmes d’information (2011), Défense et sécurité des systèmes d’information; Stratégie de la France, Accessed 14 June 2017,

[https://www.enisa.europa.eu/media/news-items/french-cyber-security-strategy-2011 ].

-      Compétence universelle, Législation belge, Consulté le 7 Juin 2017. [https://competenceuniverselle.wordpress.com/legislation-belge/].

-      Council of Europe (2001), Convention on Cybercrime, Budapest, 23.XI.2001, Accessed 14 June 2017,

[http://www.coe.int/en/web/cybercrime/the-budapest-convention].

-      Council of Europe (2012), Global Project Cybercrime @Octopus, Accessed 14 June 2017, [https://rm.coe.int/16802fa34f].

-      DaviD’Agostino, Greg Wilshusen (2011), Defense Department Cyber Efforts: DoD Faces Challenges in Its Cyber Activities, DIANE Publishing, P 28. Accessed 25 June 2017,

[http://www.gao.gov/products/GAO-11-75].

-      Federal Ministry of the Interior (2011), Cyber Security Strategy for Germany, Accessed 14 June 2017,

[https://www.bsi.bund.de/SharedDocs/Downloads/EN/BSI/Publications/CyberSecurity/Cyber_Security_Strategy_for_Germany.pdf?_blob=publicationFile].

-      Home Office (2010), Cyber crime strategy, Accessed 14 June 2017, [https://www.gov.uk/government/publications/cyber-crime-strategy].

-      Iranian Students’ News Agency, Accessed 18 June 2017, [http://www.isna.ir/news/94031709582].

-      Bussell, Jennifer, (2013), Cyberspace, Encyclopædia Britannica, Accessed 25 June 2017,

[https://www.britannica.com/topic/cyberspace].

-      Sheldon, John, (2016), cyberwar, Encyclopædia Britannica, accessed 17 May 2017,

[https://www.britannica.com/topic/cyberwar]

-      Larousse, Consulté le 14 Mai 2017,

[http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/cybermonde/21258].

-      Larousse, consulté Le 28 mai 2017,

[http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais/comp%C3%A9tence/17648?q=competence#17517].

-      Merriam-webster, accessed 14 May 2017,[https://www.merriam-webster.com/dictionary/cyberspace].

-      Merriam-Webster, accessed 28 May 2017,[ https://www.merriam-webster.com/dictionary/jurisdiction].

-      NATO Cooperative Cyber Defence Centre of Excellence, accessed 17 May 2017,

[https://ccdcoe.org/multimedia/cyberspace-definition-and-implications.html].

-      Oxford dictionaries learner’s, accessed 14 May 2017, [http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/cyberspace?q=cyberspace]