مسئولیت ‌کیفری احزاب سیاسی در حقوق ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

شناسایی مسئولیت کیفری برای اشخاص حقوقی از موضوعات بحث‌برانگیز حقوق جزا است. یکی از مهم‌ترین اشخاص حقوقی حزب است که مسئولیت کیفری آن از جوانب مختلف حائز اهمیت است. این مقاله ابتدا به تعریف، مفهوم و پیشینه حزب پرداخته و پس از تبیین شخصیت حقوقی احزاب و تعیین زمان تشکیل شخصیت حقوقی آن از لحاظ ثبوتی و اثباتی، شرایط قانونی برای فعالیت احزاب را بیان نموده است. ضرورت‌‌ شناسایی مسئولیت کیفری برای احزاب و مبانی و ارکان این نوع از مسئولیت از لحاظ نظری و قانونـی از جمله مطالـب این مقاله است. در این میان با تفکیک فعالیت‌های حزبی، راهکاری را برای نحوه‌ تعیین مسئولیت کیفری احزاب پیشنهاد گردیده است تا ابهامات و ایرادات قانـون مجازات اسلامی جدید در تبیین مسئولیت کیفری احـزاب مرتفع گـردد. قواعد حاکم بر جرایم حزبی، تمایز بین جرایم ارتکاب‌یافته از سوی افراد عادی و اشخاص حقوقی مانند احزاب سیاسی، فرق جرایـم حزبی با تخلفات حزبی، شناسایی شخـص مسئـول در جرایم حزبی، تلازم مجـازات شخص حقیقی به همـراه شخـص حقوقـی، مجـازات‌هایی ‌که در این خصوص قابلیـت اعمال دارنـد و نحـوه اعمـال این مجـازات‌ها نیز از مسائلی است که در این نوشتـار به آنها پرداختـه شده اسـت. در بین این سطور به مـوادی از «قانون نحـوه فعالیـت احزاب و گروه‌های سیاسی» اشاره و ضرورت بازبینی آن و مقدم شـدن رویکـرد حقوقـی بر سایر مقوله‌های سیاسی و غیره مورد تأکید قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


-     پاسبان، محمدرضا، حقوق شرکت‌های تجاری، تهران، انتشارات سمت، 1389.

-     تبریزی‌نیا، حسین، علل ناپایداری احزاب سیاسی در ایران، تهران، نشر بین‌الملل، 1371.

-     خرمی، قاسم، توسعه‌نیافتگی فرهنگ سیاسی و ناکارآمدی احزاب سیاسی ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1377.

-     دلاوری، ابوالفضل، «زمینه‌های ناپایداری احزاب سیاسی»، فصلنامه نقد و نظر، شماره سوم و چهارم، 1375.

-     رحیمی، اکرم، موانع ساختاری نظام استبدادی و شکست احزاب سیاسی ایران پایان­نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، سازمان برنامه و بودجه، 1375.

-     رحیمی، حسین، «نقش احزاب در توسعه سیاسی و امنیت ملی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 2، شماره 4، تابستان 1378.

-     زراعت، عباس، جرم سیاسی، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس، 1377.

-     شاملی، مجید، «زمان تحقق شخصیت حقوقی در شرکت‌های سهامی»، نشریه وکالت، شماره 27 و 28، دی‌ماه 1384.

-   شریفی، محسن؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ عیسایی­تفرشی، محمد؛ و محمد فرجیها، «انتساب مسئولیت کیفری به اشخاص حقوقی در نظام کیفری ایران و انگلستان»، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 6، پاییز و زمستان 1392.

-     صفار، محمدجواد، شخصیت حقوقی، تهران، نشر دانا، 1382.

-     غلامی، حسین، «بررسی جرایم احزاب سیاسی در حقوق کیفری ایران»، فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست، سال دوازدهم، شماره 30، پاییز 1389.

-     فرج­اللهی، رضا، جرم­شناسی و مسئولیت کیفری، تهران، نشر میزان، 1389.

-     ـــــــــــــ ، مسئولیـت کیفـری اشخاص حقـوقی در حقوق فرانسه، تهران، نشر میزان، 1388.

-     تیندر، گلن، تفکر سیاسی، ترجمه محمود صدری، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1374.

-     محسنی، فرید، «تحولات مسئولیت کیفری شرکت‌ها از نظر تا عمل»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 51 و 52، پاییز و زمستان 1389.

-     نقیب­زاده، احمد، حزب سیاسی و عملکرد آن در جوامع امروز، تهران، نشر دادگستر، 1378.

-     یوسفی، ولی­اله، احزاب سیاسی، تهران، انتشارات عطایی، 1351.

-      Delmas Marty, Mireille, Droit Penal Des Affaires, Partiene General, Tome 1, Pfi, 1996.

-      Martin, Elizabeth, Oxford Dictionary of Law, 7th edition, Oxford, Oxford University Press. 2003.

-      Wells, Celia, Corporation and Criminal Responsibility, 2nd edition, Oxford, Oxford University Press, 2001.