تحلیل قواعد دادرسی مدنی در فرض تعدد اصحاب دعوا

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی، دانشگاه رازی

چکیده

در فرض تعدد اصحاب بالقوه دعوا، مسائل ظریفی از منظر حقوق دادرسی قابل طرح است که می‌تواند ورود دادرس به ماهیت دعوا را با چالش قانونی مواجه کند. در فرض وجود رابطه تضامن میان خواهان‌ها، هریک از آنان می‌تواند منفرداً علیه خوانده دادخواهی نماید. در صورت فقدان رابطه تضامن، قابلیت یا عدم قابلیت تجزیه خواسته در امکان یا عدم امکان دادخواهی انفرادی خواهان‌ها نقش تعیین‌کننده دارد و ملاک ورود یا عدم ورود دادرس به ماهیت دعواست. در حقوق ایران اشخاص متعدد دارای مسائل حکمی و موضوعی یکسان یا مشترک نمی‌توانند در یک دادخواست علیه خوانده مشترک اقامه دعوا نمایند. اما در حقوق آمریکا چنین سازوکاری با عنوان توأم شدن اختیاری یا اجباری خواهان‌ها و خواندگان پیش‌بینی شده است. فقدان چنین نهادی در حقوق ایران ناکارآمدی، اتلاف منابع و گاه مخدوش شدن اعتبار دستگاه قضایی را در پی دارد. در فرض تعدد خوانده و مسئولیت تضامنی آنان، خواهان می‌تواند علیه همه یا برخی از ایشان دادخواهی کند. اما در صورت فقدان مسئولیت تضامنی، قابلیت یا عدم قابلیت تجزیه خواسته ملاک جواز یا عدم جواز دادخواهی علیه بعضی از خواندگان است. همچنین هرگاه در یک دعوای بالقوه خواهان‌ها و خواندگان متعدد باشند، بر حسب رابطه تضامن میان خواهان‌ها و خواندگان و فقدان تضامن میان ایشان و قابلیت یا عدم قابلیت تجزیه خواسته، فروض مختلفی قابل ترسیم است که تابع احکام قانونی متفاوتی خواهند بود.

کلیدواژه‌ها


-     احمدی، خلیل، «مطالعه تطبیقی مفهوم و انواع دعاوی بین اشخاص مختلف»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 18، شماره 4، 1393.

-     اسکینی، ربیعا، حقوق تجارت (برات، سفته، قبض انبار، اسناد در وجه حامل و چک)، چاپ نهم، تهران، سمت، 1384.

-     ایزانلو، محسن؛ و عباس میرشکاری، «نقد مفهوم و آثار طلب مشاع»، فصلنامه حقوق، دوره 39، شماره 2، 1388.

-     بازگیر، یدالله، آرای دیوان عالی کشور در امور حقوقی، جلد 1، چاپ اول، تهران، جاودانه، 1389.

-     ـــــــــــــ ، آرای دیوان عالی کشور در امور حقوقی، جلد 2، چاپ اول، تهران، جاودانه، 1389.

-     خدابخشی، عبدالله، حقوق دعاوی: قواعد عمومی دعاوی، چاپ اول، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1392.

-     ستوده تهرانی، حسن، حقوق تجارت، جلد 3، چاپ سوم، تهران، دادگستر، 1376.

-     سیفی، سید جمال، «رأی پرونده موسوم به هموفیلی‌ها: نگاهی نو به مسئولیت مدنی دولت در رویة قضایی ایران»، مجله پژوهش­های حقوق، شماره 8، 1384.

-     شمس، عبدالله، آیین دادرسـی مدنی، جلد 2، چاپ بیسـت و ششم، تهـران، نشر دراک، 1393.

-     شهیدی، مهدی، سقوط تعهدات، چاپ چهارم، نشر حقوقدان، تهران، 1377.

-     صفایی، سیدحسین، تصرف در طلب مشاع، مقالاتی درباره حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، چاپ اول، تهران، میزان، 1375.

-   طهماسبی، علی، «مطالعه تطبیقی شرایط دعوای گروهی در حقوق آمریکا و کانادا: آموزه‌هایی برای حقوق ایران»، پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 18، شماره 3، 1393.

-     کاتوزیان، ناصر، نظریه عمومی تعهدات، چاپ اول، تهران، دادگستر، 1379.

-     ـــــــــــــ ، قواعد عمومی قراردادها، جلد 5، چاپ دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1376.

-     ـــــــــــــ ، اعمال حقوقی: قرارداد و ایقاع، چاپ یازدهم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1385.

-     ـــــــــــــ ، مشارکت­ها و صلح، چاپ چهارم، تهران، گنج دانش، 1376.

-     کاشانی، محمود، قراردادهای ویژه، چاپ اول، تهران، میزان، 1388.

-     کاویانی، کورش، حقوق تجارت 3: اسناد تجارتی، چاپ دوم، تهران، میزان، 1387.

 

-      Anderson, Brian; and Andrew Trask, The Class Action Playbook, 1st Edition, USA, Oxford University Press, 2010.

-      Effron, Robin, "Shadow Rules of Joinder", Georgetown Law Journal, Vol. 100, 2012.

-      Good, Mathew," Exploring the Goals of Canadian Class Actions", Alberta Law Review, Vol. 47, 2009.

-      Hodges, Christopher, The Reform of Class and Representative Actions in European Legal Systems A New Framework for Collective Redress in Europe, 1st Edition, Hart Publishing, 2008.

-      Mulheron, Rachael, The Class Action In Common Law Legal Systems: A Comparative Perspective, 1st Edition, Oxford University Press, 2004.

-      Kerley, Peggy; Joanne; Hames; and Paul Sukys, Civil Litigation, 5th Edition, Delmar Cengage Learning, 2009.

-      Uzelac, Alan, Goals of Civil Justice and Civil Procedure in Contemporary Judicial Systems, 1st Edition, Springer, 2014.

-      Watson, Garry, »Class Actions: The Canadian Experience«, Duke Journal of Comparative & International Law, Vol. 11, 2001.