اصل تناسب تأمین و جایگاه آن در نظام دادرسی کیفری ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تهران

چکیده

صدور قرار تأمین کیفری یکی از اقدامات و اختیارات مقام قضایی در فرآیند رسیدگی کیفری و به ­ویژه در مرحله­ تحقیقات مقدماتی است. از الزامات حاکم بر تأمین کیفری، تناسب آن است. تناسب تأمین کیفری باید به مثابه یکی از راهکارها برای محدود و مهارکردن اعمال اقتدار عمومی در موارد غیرضروری سنجیده شود. جان کلام اصل تناسب این است که تأمین کیفری ـ مانند هر تصمیم و اقدام دیگری که از مقامات عمومی صادر می‌شود ـ باید محدود به مورد ضروری و صرفاً در حدود آن ضرورت بوده و از حد لازم برای تمهید هدفی که دنبال می­کرده است، فراتر نرود. بنابراین، اگر هدف اصیل، تضمین حضور و دسترسی به متهم است، در هر مورد که می­شود با توجه به شرایط و اوضاع و احوال خاص آن مورد، با اخذ تأمین سبک­تر این هدف را برآورده نمود، باید به همان بسنده ­شود. این نوشتار، بسط مفهومی تناسب و ارتباط آن با دیگر اصول و قواعد حقوق عمومی را تحلیل می­کند و سپس با مروری بر رویه­ تقنینی و قضایی برخی کشورها، تحلیل ضابطه‌های تناسب تأمین را در نظام دادرسی کیفری ایران مورد بحث قرار می­دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Principle of Proportionality of Bails in Iranian Criminal Procedure

نویسنده [English]

  • Mohammad Ali Rajab
چکیده [English]

Use of Bail is one of decisions allowed for judiciary authorities within Criminal Procedure particularly during the pre-trial investigations and forensic searches in order to assure the accessibility to and presence of the accused or defendant for trial. However, at the same time taking any kind of Bail or pre-trial detention actually limits the accused’s rights and liberties or even, deprives him thereof. Therefore, this will be a scene of the dual status of criminal procedure again: to protect the society and to guaranty the rights and prerogatives of the defendant-which makes the case a reasonable ground to survey this challenge again. There are principles and frames like legality or limitations on pre-trial searches and forensic investigations which are provided to ensure the respect for rights and liberties of citizens. Amongst all, the principle of proportionality for bails and pretrial detention must be construed as a resort to restrict the appliance of public authority in unnecessary cases. In other words, the public authority must be merely restricted to the cases it is necessary to achieve a legitimated good according to the principle of proportionality. Therefore, if there is a goal of ensuring the accessibility and presence of the defendant then it must be restricted to the minimum level of penal intervention of state as far as the goal is obtained. This article is to provide an analysis of principle of proportionality with respect to other principles of public law and then, having an inquiry over the judicial practices of legal systems - particularly jurisdictions of the European Court of Human Right (ECHR), we shall try to assay for legal grounds of the principle in Iranian legal system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bail
  • Pre-trial Detention
  • Proportionality
  • Criminal Procedure
  • ECHR
-     آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، جلد 5، تهران، میزان، 1384.

-   آشوری، محمد، «مفاهیم و عدالت و انصاف از دیدگاه کنوانسیون اروپایی حقوق بشر» در: حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1382.

-     ـــــــــــــ ، آیین دادرسی کیفری، جلد 2، چاپ دهم، تهران، سمت، 1388.

-     امامی، حبیب، حقوق کیفری و فرمانروایی سیاسی، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، 1392.

-     بولانژه، ژان، «اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه» ترجمه علیرضا محمدزاده، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 36، بهار 1376.

-     پرادل، ژان؛ و گرت کورستنز، حقوق کیفری شورای اروپا، ترجمه­ محمد آشوری، تهران، خرسندی، 1393.

-     خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، چاپ سوم، تهران، شهر دانش، 1388.

-     ـــــــــــ ، نکته­ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران، شهردانش، 1393.

-     سروش محلاتی، محمد، «اصل عدم ولایت»، مجله علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، شماره 25، بهار 1383.

-     شمس، عبداله، آیین دادرسی مدنی: دوره پیشرفته، جلد 2، چاپ بیست و چهارم، تهران، دراک، 1389.

-     صادقی، محسن، اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه، تهران، میزان، 1384.

-   فلچر، جورج، «نظریه سیاسی و حقوق کیفری»، ترجمه بهمن خدادادی و زینب­السادات نوابی، در: اصل حداقل بودن حقوق جزا (مجموعه مقالات زیر نظر حسین غلامی)، تهران، میزان، 1393.

-     گرجی ازندریانی، علی­اکبر، مبانی حقوق عمومی، تهران، جنگل، 1388.

-   ماری، ژان؛ و لوییس دوسوالد بک، حقوق بین­المللی بشردوستانه­ عرفی، ترجمه دفتر امور بین‌الملل قوه قضاییه و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، جلد 1، چاپ دوم، تهران، مجد، 1391.

-     همپتن، جین، فلسفه­ سیاسی، ترجمه­ خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو، 1389.

-     ورعی، سیدجواد، مبانی و مستندات قانون ­اساسی به روایت قانون­گذار، قم، انتشارات دبیرخانه مجلس خبرگان، 1385.

 

-      Cross, Noel, Criminal Law and Criminal Justice: an Introduction, London, Sage Pub, 2010.

-      Fletcher, George, Political Theory and Criminal Law, Criminal Justice Ethics, Vol. 25, 2006.

-      ICC, The Appeals Chamber, Judgment on the appeal of the Prosecutor against the “Descision on the Prosecution’s Application for a warrant of arrest against Omar Hassan Ahmad Al Bashir”, No.: ICC-02/05/01/09-73, 3 Feb 2010.

-      ICC, Appeals Chamber, Judgment on the appeal of Mr. Thomas Lubanga Dyilo against the decision of Pre-Trial Chamber I entitled "Décision sur la demande de mise en liberté proviso ire de Thomas Lubanga Dyilo, 13 Feb 2007, No.: 01/04-01/06 (OA 7).

-      ICC, Decision on the Application for Interim Release of Mathieu Ngudjolo Chui, Trial Chamber I, No.: ICC-01/04-01/07-345, 27 Mar 2008.

-      Sammaha, Joel, Criminal Procedure, 8th ed, Belmont, Wadsworth Pub, 2010.

-      Sullivan, Thomas; and Richard Frase, Proportionality Principles in American Law: Controlling Excessive Government Actions, New York, Oxford University Press, 2009.