اصل تناسب تأمین و جایگاه آن در نظام دادرسی کیفری ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه تهران

چکیده

صدور قرار تأمین کیفری یکی از اقدامات و اختیارات مقام قضایی در فرآیند رسیدگی کیفری و به ­ویژه در مرحله­ تحقیقات مقدماتی است. از الزامات حاکم بر تأمین کیفری، تناسب آن است. تناسب تأمین کیفری باید به مثابه یکی از راهکارها برای محدود و مهارکردن اعمال اقتدار عمومی در موارد غیرضروری سنجیده شود. جان کلام اصل تناسب این است که تأمین کیفری ـ مانند هر تصمیم و اقدام دیگری که از مقامات عمومی صادر می‌شود ـ باید محدود به مورد ضروری و صرفاً در حدود آن ضرورت بوده و از حد لازم برای تمهید هدفی که دنبال می­کرده است، فراتر نرود. بنابراین، اگر هدف اصیل، تضمین حضور و دسترسی به متهم است، در هر مورد که می­شود با توجه به شرایط و اوضاع و احوال خاص آن مورد، با اخذ تأمین سبک­تر این هدف را برآورده نمود، باید به همان بسنده ­شود. این نوشتار، بسط مفهومی تناسب و ارتباط آن با دیگر اصول و قواعد حقوق عمومی را تحلیل می­کند و سپس با مروری بر رویه­ تقنینی و قضایی برخی کشورها، تحلیل ضابطه‌های تناسب تأمین را در نظام دادرسی کیفری ایران مورد بحث قرار می­دهد.

کلیدواژه‌ها


-     آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، جلد 5، تهران، میزان، 1384.

-   آشوری، محمد، «مفاهیم و عدالت و انصاف از دیدگاه کنوانسیون اروپایی حقوق بشر» در: حقوق بشر و مفاهیم مساوات، انصاف و عدالت، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1382.

-     ـــــــــــــ ، آیین دادرسی کیفری، جلد 2، چاپ دهم، تهران، سمت، 1388.

-     امامی، حبیب، حقوق کیفری و فرمانروایی سیاسی، رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، 1392.

-     بولانژه، ژان، «اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه» ترجمه علیرضا محمدزاده، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره 36، بهار 1376.

-     پرادل، ژان؛ و گرت کورستنز، حقوق کیفری شورای اروپا، ترجمه­ محمد آشوری، تهران، خرسندی، 1393.

-     خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، چاپ سوم، تهران، شهر دانش، 1388.

-     ـــــــــــ ، نکته­ها در قانون آیین دادرسی کیفری، تهران، شهردانش، 1393.

-     سروش محلاتی، محمد، «اصل عدم ولایت»، مجله علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، شماره 25، بهار 1383.

-     شمس، عبداله، آیین دادرسی مدنی: دوره پیشرفته، جلد 2، چاپ بیست و چهارم، تهران، دراک، 1389.

-     صادقی، محسن، اصول حقوقی و جایگاه آن در حقوق موضوعه، تهران، میزان، 1384.

-   فلچر، جورج، «نظریه سیاسی و حقوق کیفری»، ترجمه بهمن خدادادی و زینب­السادات نوابی، در: اصل حداقل بودن حقوق جزا (مجموعه مقالات زیر نظر حسین غلامی)، تهران، میزان، 1393.

-     گرجی ازندریانی، علی­اکبر، مبانی حقوق عمومی، تهران، جنگل، 1388.

-   ماری، ژان؛ و لوییس دوسوالد بک، حقوق بین­المللی بشردوستانه­ عرفی، ترجمه دفتر امور بین‌الملل قوه قضاییه و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، جلد 1، چاپ دوم، تهران، مجد، 1391.

-     همپتن، جین، فلسفه­ سیاسی، ترجمه­ خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو، 1389.

-     ورعی، سیدجواد، مبانی و مستندات قانون ­اساسی به روایت قانون­گذار، قم، انتشارات دبیرخانه مجلس خبرگان، 1385.

 

-      Cross, Noel, Criminal Law and Criminal Justice: an Introduction, London, Sage Pub, 2010.

-      Fletcher, George, Political Theory and Criminal Law, Criminal Justice Ethics, Vol. 25, 2006.

-      ICC, The Appeals Chamber, Judgment on the appeal of the Prosecutor against the “Descision on the Prosecution’s Application for a warrant of arrest against Omar Hassan Ahmad Al Bashir”, No.: ICC-02/05/01/09-73, 3 Feb 2010.

-      ICC, Appeals Chamber, Judgment on the appeal of Mr. Thomas Lubanga Dyilo against the decision of Pre-Trial Chamber I entitled "Décision sur la demande de mise en liberté proviso ire de Thomas Lubanga Dyilo, 13 Feb 2007, No.: 01/04-01/06 (OA 7).

-      ICC, Decision on the Application for Interim Release of Mathieu Ngudjolo Chui, Trial Chamber I, No.: ICC-01/04-01/07-345, 27 Mar 2008.

-      Sammaha, Joel, Criminal Procedure, 8th ed, Belmont, Wadsworth Pub, 2010.

-      Sullivan, Thomas; and Richard Frase, Proportionality Principles in American Law: Controlling Excessive Government Actions, New York, Oxford University Press, 2009.