ایرادها و دفاع ماهوی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 عضو هیئت علمی دانشگاه مراغه

چکیده

مقاله حاضر درصدد تحلیل ماهیت ایرادهای ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی بر مبنای تقسیم­بندی دفاعیات به شکلی و ماهوی است. هرچند ایرادهای مطرح­شده در ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی را عموماً دفاع شکلی محسوب می­نمایند، ولی تأمل بیشتر نشان می­دهد که نمی­توان ماهیت یکسانی برای تمامی ایرادهای مذکور قائل بود. دسته عمده­ای از ایرادها هرچند قاعده شکلی محسوب ­شده و دفاع در برابر آنها دفاع شکلی است، ولی گاه اعمال و اجرای این ایرادها مستلزم به‌کارگیری قواعد ماهوی و ورود به وقایع و امور موضوعی دعوا است که این مسأله تأثیری در ماهیت آنها از حیث شکلی­ بودن ندارد. برخی از ایرادها نیز اگرچه ذاتاً جزء قواعد ماهوی محسوب می­شوند، ولی چون در قانون شکلی به خدمت گرفته ­شده و مقدمه اجرای قوانین شکلی هستند، دفاع در برابر آنها نیز دفاع شکلی خواهد بود. اما تعدادی از ایرادها هم، ماهیتاً جزء قواعد ماهوی هستند و اصولاً دفاع در برابر آنها را باید دفاع ماهوی به حساب آورد؛ هر چند که در قانون آیین دادرسی مدنی با آنها همانند سایر ایرادها برخورد شده است.

کلیدواژه‌ها


-   آشتیانى، میرزا محمد حسن بن جعفر، کتاب القضاء، جلد 2، قم، انتشارات زهیر، 1425 ق.

-   ابوالوفا، احمد، اصول محاکمات المدنیه، بیروت، دارالجامعیه، چاپ چهارم، 1989 م.

-   ابوعید، الیاس، الدفوع الاجراییه فی الاصول المحاکمات المدنیه و الجزاییه، بیروت، منشورات حلبی الحقوقیه، 2004 م.

-  الجبعی العاملی (شهیدثانی)، زین­الدین، مباحث حقوقی شرح لمعه (الروضه البهیه فیشرح اللمعه الدمشقیه)، به کوشش اسدالله لطفی، انتشارات مجد، چاپ سوم، 1385.

-   حلّى، نجم­الدین، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام، جلد 4، تهران، مؤسسه اسماعیلیان، 1408 ق.

-   حلمی الحجار، محمد، الوجیز فی اصول المحاکمات المدنیه، بیروت، منشورات الحلبی الحقوقیه، 1428 ق.

-   دل وکیو، جورجو، فلسفه حقوق، ترجمه جواد واحدی، تهران، میزان، 1380.

-   زراعت، عباس؛ استادی، مونا؛ و فاطمه فلاح­نژاد، آیین دادرسی مدنی، تهران، دانش­پذیر، 1388.

ساردویی­نسب، محمد؛ مولودی، محمد؛ و جواد عیوضی، قلمرو دفاع ماهوی در دادرسی مدنی با نگرشی در حقوق تطبیقی، مجله پژوهش­های فقهی، دوره نهم، 1392.

-   سنگلجی، محمد، قضا در سلام، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم، 1347.

-   شمس، عبدالله، آیین دادرسی مدنی، جلد 1، انتشارات دراک، چاپ چهاردهم، 1385.

-   کاتوزیان، ناصر، مقدمه علم حقوق، شرکت سهامی انتشار، چاپ سی و هفتم، 1380.

-   کریمی، عباس، آیین دادرسی مدنی، انتشارات مجد، چاپ دوم، 1389.

-   کوشه، ژراردو؛ لانگلد، جان؛ و دانیل لبو، آیین دادرسی مدنی فرانسه، ترجمه احمدعلی هاشمی، نشر دادگستر، 1391.

-   متین دفتری، احمد، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد 1، انتشارات مجد، 1378.

-   محسنی، حسن، ترجمه آیین دادرسی مدنی فرانسه، شرکت سهامی انتشار، چاپ دوم، 1391.

-   ـــــــــــــ ، «نقص شکلی و ماهوی در دادرسی مدنی»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، سال دوم، شماره ششم، 1393.

-   مدنی، جلال­الدین، آیین دادرسی مدنی، جلد 2، انتشارات گنج دانش، چاپ چهارم، 1375.

-   مولودی، محمد، جزوه درسی آیین دادرسی مدنی تطبیقی مقطع دکتری، دانشگاه بوعلی سینا همدان، 1391.

-   مهاجری، علی، مبسوط در آیین دادرسی مدنی، جلد 1، فکرسازان، چاپ دوم، 1386.

-   نجفى، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد 40، بیروت، دار إحیاء التراث العربیه، چاپ دوم، بی‌تا.

-   نعیم یاسین، محمد، نظریه الدعوی بین الشریعه الاسلامیه و قانون المرافعات المدنیه و التجاریه، اردن، دارالنفائس، 1420 ق.

-   فتحی، والی؛ و ماهر زغلول احمد، نظریه البطلان فی قانون المرافعات، قاهره، چاپ دوم، 1997 م.

-   هارت، هربرت، مفهوم قانون، ترجمه محمد راسخ، نشر نی، چاپ دوم، 1390.

-   Cornu, Gérard et Jean Foyer, Procédure Civile, Paris, Presses Univetsitairs de France, 3ème edition, 1996.

-   Perrot, Roger, Institutions Judiciares, Paris, Montchrestien, 9ème edition, 2000.

-   Solus, Henry et Roger Perrot, Droit Judiciaires Privé, Tome 1, Paris, Dalloz, 1961.

-   Vincent, Jean et Serge Guinchard, Procédure Civile, Paris, Dolloz , 26ème edition, 2001.