تحلیل جرم زمین‌خواری از منظر حقوق کیفری ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

یکی از معضلات کنونی کشور که به دغدغه مهم دولت و دستگاه قضایی تبدیل شده است پدیده معروف به «زمین‌خواری» است. پدیده مذکور هم به لحاظ زیست‌محیطی و هم اقتصادی حائز اهمیت است و همین امر ایجاب کرده است تا از طریق حقوق کیفری که وظیفه اصلی آن حفظ ارزش‌های اساسی در جامعه است، با آن برخورد شود. لزوم چنین برخوردی هم از نظر اقدامات کنشی (پیشگیری) و هم واکنشی (مجازات) مستلزم شناخت دقیق این پدیده، حوزه و قلمرو آن و بررسی روش­های مورد استفاده در آن است. با تلاش در شناخت این امر مشخص می‌شود که با خلأهای زیادی نظیر عدم تعریف دقیق، عدم تعیین حوزه و محدوده، و در نهایت فقدان عنوان مجرمانه خاص نسبت به عمل ارتکابی بسیاری از زمین‌خواران مواجه هستیم. همچنین با واکاوی و دقت در قوانین و مقررات مربوط به اراضی ملی و دولتی کاشف به عمل می‌آید که نه‌تنها قوانین و مقررات مذکور باعث جلوگیری از پدیده فوق نمی‌شود، بلکه در برخی موارد قانون­گذار با وضع قوانینی باعث ترویج چنین پدیده‌ای می‌گردد. همچنین به دلیل اینکه عمدتاً زمین‌خواری توسط افراد یقه‌سفید جامعه انجام می‌پذیرد که دارای نفوذ و روابط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی هستند، وجود این قوانین متناقض و منفذهای موجود در آنها باعث سهولت کار افراد مذکور می‌شود. لذا نخستین اقدام در برخورد با چنین پدیده شومی، از بین بردن چنین خلأ‌های قانونی و وضع قانونی جامع و هماهنگ با فلسفه وجودی منابع ملی و طبیعی در خصوص این پدیده می‌باشد. 

کلیدواژه‌ها


-       باختر، احمد، دادگاه ویژه اصل 49 قانون اساسی، نشر نوای عدالت، 1392.

-       بشیری، عباس؛ و دیگران، حقوق کاربردی اراضی، نشر جنگل، 1393.

-       بشیری، عباس؛ و دیگران، حقوق کاربردی املاک و اراضی، نشر جنگل، 1392.

-       دادبان، حسن، حقوق جزای عمومی، جلد 1، نشر دانشگاه علامه طباطبایی، 1383.

-       رضاپناه، محسن، نقد و بررسی جرایم ثبتی، نشر جنگل، 1392.

-       شهری، غلامرضا، حقوق ثبت اسناد و املاک، نشر جهاد دانشگاهی، 1393.

-    قاسمی، حسن؛ و دیگران، پیشگیری از جرم در ایران: مطالعه موردی تصاحب غیرقانونی و تصرف عدوانی زمین‌های ملی و جرم‌های ثبتی، معاونت حقوقی و توسعه قوه قضاییه، انتشارات روزنامه رسمی، 1388.

-    مشهدی، علی؛ و مسعود فیروزی، «نگاهی به نظام حقوقی مالکیت زمین و ارتباط آن با پدیده زمین‌خواری»، مجله اطلاع‌رسانی حقوقی، دانشگاه شهید بهشتی، شماره‌های 15 و 16، 1387.

-       موسوی مقدم، محمد، تغییر کاربری، نشر حقوق امروز، 1392.

-       نصیری، مراد، «جرم زمین‌خواری از طریق تصرف و تغییر غیرقانونی کاربری اراضی»، مجله تعالی حقوق، شماره‌های 16 و 17، 1391.