قاضی فضیلت‌مند؛ سهم فضیلت‌گرایی در نظریۀ قضاوت

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار گروه حقوق اسلامی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران،‌ ایران

10.22106/jlj.2021.538393.4391

چکیده

قاضیان هم از قدرتی چشمگیر برخوردارند و هم در اِعمال آن در موارد مهمی از آزادی عمل بهره می‌برند. با توجه به این قدرت و آزادی عمل، شخصیت قاضی و منش اخلاقی او اهمیت دارد. به‌ویژه در پرونده‌های دشوار، «کیستیِ قاضی» از «چیستیِ قانون» کم‌اهمیت‌تر نیست. اگر قانون در دست قاضیِ فضیلت‌مند باشد، محتمل‌تر است که قدرت قضایی و آزادی عمل او به سمت عدالت و انصاف میل کند. به همین دلیل، رویکرد فضیلت‌گرا به قضاوت اهمیت می‌یابد و مهم است که سرنوشت مردم به دست قضات فضیلت‌مند سپرده شود. مهم‌ترین فضیلت‌های قضایی عبارتند از: قانون‌مندی، فهم و دانش حقوقی، عقل و ادراک قضایی، شجاعت، خویشتن‌داری، تواضع، بی‌طرفی، استقلال، فسادناپذیری، مهارت قضایی، عدالت و شفقت. رویکرد فضیلت‌گرا به قضاوت با سنت فقه شیعی هم سازگاری دارد و می‌توان گفت‌وگویی غنی میان فضیلت‌گرایی مدرن و سنت فقهی برقرار کرد. هرچند برخی از اوصاف قاضیان در فقه سنتی با ارزش‌های برابری‌طلبانۀ مدرن نمی‌خوانند و در نظام حقوقی مدرن کاربست‌پذیر نیستند. در مقالۀ پیش‌رو ضمن طرح مبانی نظری رویکرد فضیلت‌گرا، کاربرد آن در «گزینش و ارتقای قضات» سنجیده می‌شود. مقاله با روشی هنجاری نشان می‌دهد که استفاده از معیارهای کیفیِ فضیلت‌گرایانه به غنای نظریۀ گزینش قضایی می‌انجامد. با وجود این اگر ساختار و تشکیلات هیئت‌های گزینشِ قضایی غیردموکراتیک و اقتدارگرایانه باشد و داوطلبان بر اساس رویه‌های غیرشفاف و غیرمنصفانه گزینش شوند، معیارهای کیفیِ فضیلت‌گرایانه فضایی برای گزینش خودسرانه فراهم می‌کنند. در مقابل، اگر هیئت‌های گزینش قضایی از ساختار و تشکیلات دموکراتیک برخوردار باشند و طبق رویه‌های شفاف و منصفانه عمل کنند، از امکان سوءاستفاده به مراتب کاسته می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A virtuous judge; The contribution of virtue theory in the theory of judgment

نویسندگان [English]

  • Mahdi Samaei 1
  • Mohammad Jfar Habibzadeh 2
  • Rahim Nobahar 3
1 PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Islamic Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Judges have both considerable power and discretion in exercising it. Given the power and discretion, the personality of the judge is essential. Especially in hard cases, the "who is the judge" is no less important than the "what is the law". If the law is in the hands of a virtuous judge, it is more likely that his judicial power and discretion will lead to justice and fairness. Therefore the virtue approach to judicial judgment is important. The most important judicial virtues are: lawfulness, legal intelligence, judicial wisdom, courage, temperance, impartiality, independence, incorruptibility, judicial skill, justice, and compassion. An essential advantage of the virtue approach to judicial judgment is that it is compatible with the Islamic jurisprudential tradition. Thus, a rich dialogue can be established between modern virtue theory and the Islamic jurisprudential tradition. In the present article, while outlining the theoretical foundations, the application of the virtue approach in "judicial selection" is examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • theory of judging
  • Judicial virtues
  • legal ijtihad
  • judicial selection

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 08 آذر 1400
  • تاریخ دریافت: 15 شهریور 1400
  • تاریخ بازنگری: 11 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش: 05 مهر 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 08 آذر 1400