استقلال و بی‌طرفی رسیدگی‌های قضایی در نظام کیفری بین‌المللی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه حقوق بین‌الملل دانشگاه قم

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل

چکیده

استقلال و بی‌طرفی در دادرسی عموماً به عنوان یک اصل به کار می‌رود و این دو عبارت تا حد زیادی با یکدیگر هم‌پوشانی دارند. با این حال، این دو اصطلاح مفهوم یکسانی ندارند. استقلال در دادرسی‌های بین‌المللی به معنای عدم تابعیت و عدم تأثیرپذیری دادگاه و دادرسی از فشارها و عوامل خارجی از جمله دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی و افراد قدرتمند است. این مفهوم در نظام داخلی از نظریه تفکیک قوای مونتسکیو ناشی می‌شود و حاکی از عدم اعمال نفوذ قوه ‌مجریه بر قوه ‌قضاییه است. اما بی‌طرفی به معنای عدم جانبداری و عدم پیش‌داوری به نفع یکی از طرفین دادرسی است و اصولاً استقلال یکی از عوامل تأمین‌کننده بی‌طرفی می‌باشد. در مراجع کیفری بین‌المللی نیز این اصل همواره به عنوان یکی از اصول مهم دادرسی شناخته می‌شود و تلاش این دادگاه‌ها، چه در اساسنامه و چه در رویه‌های قضایی، این بوده است که به منظور مشروعیت بخشیدن به دادرسی‌ها و تشکیلات مراجع، تا حد ممکن اجرای این اصول را تضمین نمایند. مطالعه رویه‌های دادگاه‌های کیفری بین‌المللی معیار خوبی برای شناسایی موارد نقض استقلال و بی‌طرفی به دست می‌دهد؛ که همان تشخیص نقض از دید «ناظر متعارف کاملاً آگاه» و تأثیر فاحش آن بر حق متهم بر دادرسی عادلانه است. همچنین در دادرسی‌ها عموماً اصل بر بی‌طرفی و استقلال است و افرادی که خلاف آن را ادعا می‌کنند، می‌بایست دلایلی قوی برای اثبات ادعای خود ارائه نمایند.

کلیدواژه‌ها


-      آل حبیب، اسحاق، دیوان کیفری بین­المللی و جمهوری اسلامی ایران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1378.

-      آساکوچی، آندر، «استقلال و بی­طرفی قضات: شرط بنیادین محاکمه عادلانه»، ماهنامه قضاوت، شماره 47، 1386.

-      براتی، شهرام، «صلاحیت شورای امنیت در ارتباط با دیوان کیفری بین­المللی (ICC)»، پژوهش حقوق و سیاست، شماره 9، 1382.

-      دهخدا، علی­اکبر، لغت­نامه­ دهخدا، مؤسسه­ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372.

-   ذاکریان، مهدی؛ و مهدی آقاعلیخانی، «بررسی دادگاه بین­المللی کیفری یوگسلاوی سابق، فعالیت­ها و دستاوردها»، فصلنامه سیاست خارجی، سال 26، شماره 1، 1391.

-      رزاقی، کیانوش، «استانداردهای دادرسی در اسناد بین­المللی و نظام قضایی ایران»، ماهنامه کانون، شماره­ 105، 1389.

-   رنجبریان، امیرحسین؛ و مهدیه ملک‌الکتاب خیابانی، «دادگاه ویژه سیرالئون: فرآیند تشکیل، صلاحیت و مقابله با بی‌کیفرمانی»، مجله حقوقی بین­المللی، سال 27، شماره 43، 1389.

-      صابر، محمود، آیین دادرسی دیوان کیفری بین­المللی، انتشارات دادگستر، 1388.

-      طباطبایی، احمد؛ و حمید میری، «دادگاه کیفری بین­المللی روآندا»، حقوق خصوصی، شماره­ 9، 1384.

-      فضائلی، مصطفی، دادرسی عادلانه: محاکمات کیفری بین­المللی، مؤسسه­ مطالعات و پژوهش­­های حقوقی شهر دانش، 1387.

-      قراچورلو، رزا، «انصاف و بی­طرفی در دادگاه­های اتحادیه اروپا طبق ماده 6 کنوانسیون اروپایی حقوق بشر»، وکالت، شماره 11، 1381.

-      کسسه، آنتونیو، حقوق کیفری بین­المللی، ترجمه حسین پیران، اردشیر امیرارجمند و زهرا موسوی، انتشارات جنگل، 1387.

-   مؤسسه حقوق امریکا و مؤسسه بین‌المللی یکنواخت‌سازی حقوق خصوصی، اصول و قواعد آیین دادرسی فراملی، ترجمه مجید پوراستاد، انتشارات گنج دانش، 1387.

-      ناجی زواره، مرتضی، «بی­­طرفی در دادرسی کیفری»، مجله­ حقوقی دادگستری، شماره­ 57-56، 1385.

-      ناجی زواره، مرتضی، دادرسی بی­طرفانه در امور کیفری، مؤسسه­ مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش، 1389.

 

-      Collin, Peter, Dictionary of Law, Fourth Edition, Bloomsbury Publishing, 2004.

-      Cryer, Robert; Friman, Hakan; Robinson, Darryel; and Elizabeth Wilmshurst, An Introduction to International Criminal Law and Procedure, New York, 2nd Edition, 2010.

-      “Fairness at the International Criminal Court”, An International Bar Association's Human Rights Institute Report, August 2011.

-      Meron, Theodor, “Judicial Independence and Impartiality in International Criminal Tribunals”, The American Journal of International Law, Vol. 99, No 2, April 2003.

-      Office of the High Commissioner for Human Rights in Cooperation with the International Bar Association, Human Rights in the Administration of Justice: A Manual on Human Rights for Judges, Prosecutors and Lawyers, Chapter 4, United Nations, New York and Geneva, 2003.