نظم عمومی؛ ابزاری برای کنترل قضایی شروط ناعادلانه

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

دکترای حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد واحد تهران غرب

چکیده

امروزه، تحمیل شروط ناعادلانه توسط طرف قوی قرارداد بر طرف ضعیف، بویژه در قراردادهای مصرف کالاها و خدمات، واقعیتی انکارناپذیر می‌باشد. در حقوق خارجی در ابتدا دادگاه‌ها به نفع طرف ضعیف مداخله و به مدد تکنیک‌های تفسیری از ظرفیت‌های موجود در قواعد عمومی قراردادها برای مقابله با اینگونه شروط بهره گرفتند و در گام بعدی رویکرد حمایت از مصرف‌کننده در برابر شروط ناعادلانه توسط قانون‌گذاران تعقیب گردید. در حال حاضر در قانون مصرف اغلب کشورها بخشی به کنترل شروط ناعادلانه اختصاص یافته است که طی آن شروط خاصی ناعادلانه توصیف و باطل اعلام گردیده‌اند. اما متاسفانه در ایران قانون حمایت از مصرف‌کنندگان فاقد چنین مقرراتی است. لذا در شرایط فعلی خلاء قانونی و با توجه به ضرورت مقابله با شروط مزبور، کنترل قضایی تنها راه چاره است. بررسی شیوه‌های مقابله دادگاه‌ها با اینگونه شروط در کشورهای دیگر نشان می‌دهد که در حقوق ایران نیز ابزارهای حداقلی لازم برای چنین کنترلی در دسترس است. مهمترین ابزار قانونی که به نظر می‌رسد دادگاه‌های ایرانی می‌توانند برای مقابله با شروط ناعادلانه به کار گیرند، مفهوم نظم عمومی (موضوع ماده 975 قانون مدنی) است. 

کلیدواژه‌ها


-           ابدالی، مهرزاد؛ و محمدعیسی تفرشی، «بررسی قراردادهای نامشروع (مغایر نظم عمومی) در حقوق فرانسه، انگلیس و ایران»، فصلنامه مدرس، ویژه‌نامه حقوق، شماره 37، زمستان 1383.

-           امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید، حقوق تعهدات، جلد اول، نشر میزان، 1378.

-           ایزانلو، محسن، شروط محدودکننده و ساقط کننده مسئولیت در قراردادها، چاپ سوم، شرکت انتشار، سال1390.

-           حسین‌آبادی، امیر، «تعادل اقتصادی در قراردادها (تعادل قضایی)، تحقیقات حقوقی»، شماره 21 و 22، 1377-1376.

-           صفایی، سیدحسین، دورة مقدماتی حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ اول، نشر میزان، 1382.

-           شهیدی، مهدی؛ و علیرضا باریکلو، «قرارداد عدم تجارت»، نامه مفید، شماره 29، بهار 1381.

-           کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، چاپ هفتم، شرکت سهامی انتشار، سال1385.

-           ________، مسئولیت ناشی از عیب تولید، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، 1384.

-           ________، حقوق مدنی، الزام‌های خارج از قرارداد (ضمان قهری) انتشارات دانشگاه تهران، 1386.

-           ________، «تفسیر قرارداد»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره70، زمستان 1384.

-           یزدانیان، علیرضا، «تعدیل تعهدات قراردادی بر پایه اصول و قواعد حاکم بر فقه اسلامی»، مقالات و بررسی‌ها، شماره 82، 1385.

 

-       Angelo, A;& E. Pellinger, "Unconscionable Contracts: A Compparative Study of The Approaches in England France, Germany and the United States", Loyola of Los Angeles International and Comparative Law Review, Vol. 7, 1992.

-       Dimmateo, Larry. A., "Equity’s Modification of Contract: an Analysis of the Twentieth Century’s Equitable Reformation of Contract Law", New England Law Review, Vol. 31, 1998-1999.

-       Harris, Donald; & Denis Talon, Contract Law Today: Anglo-French Comparisons, Clarendom Press, 1989.

-       Kenny, Mel- Devenney; Fox, James; & Lorna O'Mahony, Unconscionability in European Private Financial Transactions: Protecting the Vulnerable, Cambridge University Press, 2010.

-        March , P.D.V, Comparative Contract Law، England, France, Germany, Gover Publication, 1993.

-       Marella, Maria Rosaria, "The Old and the New Limits to Freedom of Contract in Europe", European Review of Contract Law, Vol. 2, Issue 2, 2006.

-       Nebbia, Paoliza, Unfair Contract Terms in European Law: a Study in Comparative and EC Law, Hart Publishing, Oxford and Portland, Oregon, 2007.

-       Pieck, Manfred, "A Study of The Significant Aspects of German Contract Law", Annual Survey of International & Comparative Law, Vol. 3, Issue 1, 2010.

-       Schäfer, Hans-Bernd; & Patrick Leyens ,Judicial Control of Standard Terms and European Private Law & Economics Perspective on The Draft Common Frame, University of Hamburg, Institute of Law and Economics, Faculty of Law; Max Planck Institute for Comparative and International Private Law, 2009.

-       Wolcher, Louis E., "The Privilege of Idleness: A Case Study of Capitalism and the Common Law in Nineteenth Century America", The American Journal of Legal History, Vol. 36, No. 3, 1992.

-       Yongs, Raymond, English, French and German Comparative Law, Cavendish Publishing Limited, London, 1998.

-       Zimmerman, Reinhard; & Simon Whittaker, Good Faith in European Contract Law, Cambriage University Press, 2000.