نحوه اعمال صلاحیت دادگاه‌ها در رسیدگی به جرایم فضای مجازی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه شهید بهشتی، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد رودهن و دادرس دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران

چکیده

با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات، تحولاتی اساسی در زیست انسانی صورت گرفته است. آن دسته از رفتارهای انسانی که به شکل سنتی جرم تلقی می‌شد، امروز به شکل ترجمة ایده‌های مجرمانه به زبان خاص رایانه و یا از طریق فضای مجازی تحقق می‌یابد. به این ترتیب، فضای جدیدی به نام فضای سایبر ایجاد شده است که در آن مرز و محدوده به شکل سنتی معنی ندارد. یکی از مهم‌ترین پرسشها در این قلمرو آن است که در هنگام ارتکاب یک جرم سایبری صلاحیت محکمه رسیدگی‌کننده را با استناد به کدام یک از اصول حقوقی آیین دادرسی می‌توان شناخت.  اقدامات مجرمانه در این فضا اصول و قواعد صلاحیتی سنتی را به چالش کشیده است. پرسش اصلی این مقاله آن است که در صورت وقوع یک جرم سایبری چگونه و تا چه حد دادگاه‌های یک کشور می‌توانند اعمال صلاحیت نمایند. همچنین در صورتی که میان صلاحیت‌های متفاوت نسبت به یک جرم سایبری تعارض حاصل شود، برای رفع آن بر اساس کدام یک از اصول حاکم بر صلاحیت دادگاه‌ها باید عمل کرد. پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند موشکافی دقیق موازین بین‌المللی ناظر بر صلاحیت محاکم و رویه بین‌المللی کشورهای پیشرو در زمینه مبارزه با جرایم سایبری است که در این مقاله به بازخوانی این مقررات و مطالعه این دست رویه‌ها و در پایان به ارایه راه‌حل پیشنهادی در حل تعارض صلاحیت‌های دادگاه‌ها پرداخته خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


-        آخوندی، محمود، «استرداد بزهکاران»، مجله حقوقی و قضائی دادگستری، سال سوم، شماره هشتم، پائیز 1372.

-        آزمایش، علی، «تقریرات درس حقوق بین‌الملل کیفری دوره کارشناسی ارشد»، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، نیمسال اول، سال تحصیلی 1383- 1382.

-        البوعلی، امیر، صلاحیت محاکم در جرائم سایبری، انتشارات جنگل، 1392.

-        پوربافرانی، حسن، تحول اصل صلاحیت واقعی در لایحه جدید مجازات اسلامی با نگاهی تطبیقی، فصل‌نامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 58، تابستان 91.

-        جلالی فراهانی، امیرحسین، درآمدی بر آئین دادرسی کیفری جرائم سایبری، خورسندی، 1389.

-        ــــــــــــــــــــــــــ، «صلاحیت کیفری سایبری در پرتو قوانین داخلی»، در: حقوق فن آوری اطلاعات و ارتباطات (مجموعه مقالات )، انتشارات روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، 1388.

-        خالقی، علی، آئین دادرسی کیفری، موسسه مطالعات و پژوهش‌های شهر دانش، چاپ 19، 1391.

-        زیبر، اولریش، جرائم رایانه‌ای، ترجمه محمدعلی نوری، و دیگران، گنج دانش، چاپ دوم، 1390.

-        فروغی، فضل‌اله، و امیر البوعلی، «صلاحیت کیفری مراجع قضایی در فضای سایبر»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 58، تابستان 91. 

-        میرمحمد صادقی، حسین، «جرم جاسوسی»، ماهنامه دادرسی، اسفند 1378.

-        هیأت مولفان و ویراستاران مایکروسافت، فرهنگ تشریحی کاربران کامپیوتر انتشارات مایکروسافت، ترجمه فرهاد قلی‌زاده نوری، نشر علوم روز، 1380.

 

 -منابع انگلیسی

-        Adel Azzam Saqf Al Hait, “Jurisdiction in Cybercrimes: A Comparative Study”, Journal of Law, Policy and Globalization, Vol. 22, 2014.

-        Ahlstrom and Others v. Commission of European Communities, ECR 5193, 1988, Case 131/85.

-        Antonio Cassese, International Law, Oxford University Press, 2005.

-        Bert-Japp Koops, and Susan Brenner, Cybercrime and Jurisdiction: A Global Survey, T.M.C. Asser Press, 2006.

-        Bruno Simma, and Andreas Mueller, Exercise and the Limits of Jurisdiction, In: James Crawford, and Martin Koskenniemi (eds), The Cambridge Companion to International Law, Cambridge University Press, 2012.

-        Council of Europe Explanatory Report to Convention on Cybercrime, Council of Europe Treaty Series Explanatory Reports (CETSER), 2001, 23 November 2001.

-        David Post, “Against Cyber anarchy”, Berkeley Technology Law Journal, Vol. 17, 2002.

-        Ian Brownlie, Principles of Public International Law, Oxford University Press, 6th ed., 2003.

-        Ian Walden, Computer Crimes and Digital Investigations, Oxford University Press, 2007.

-        Malcolm Shaw, International Law, Cambridge, 2003.

-        Marc Goodman, and Susan Brenner, ”The Emerging Consensus on Criminal Conduct in Cyberspace”,  International Journal of Law and Information Technology, Vol. 10, No.2, 2002.

-        Restatement of Foreign Relations Law of the United States the Third, 1987.

-        US v. Tsastsin et al, United States District Court, Southern District of New York, No. S2. 11 Cr. 878, 1 March 2001.