تأسیس دیوان کیفری آفریقایی: افسانه یا واقعیت؟

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشکدهٔ حقوق دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

تعقیب برخی از سران دول آفریقایی توسط دیوان کیفری بین‌المللی، موجب ناخرسندی عمیق این دولت‌ها شد. فارغ از ابتکار طرح قضایا در دیوان کیفری بین‌المللی بنا به درخواست دولت‌های مربوطه، شورای امنیت یا به ابتکار شخص دادستان، برخی از دول آفریقایی، واکنش سختی نسبت به این دیوان از خود نشان دادند تا جایی که این سوءتفاهم با طرح موضوع تأسیس احتمالی دیوان کیفری آفریقایی همراه شد. به همین جهت نیز اتحادیه آفریقایی در تصمیم اخیر خود در اکتبر 2013 موضوع توسعه صلاحیت دیوان آفریقایی حقوق بشر را نسبت به جنایات بین‌المللی مطرح کرد. نوشتار حاضر به دلایل بروز سوءتفاهم بین دیوان کیفری بین‌المللی و اتحادیه آفریقایی و آثار و تبعات آن می‌پردازد و از این رهگذر، ضرورت و احتمال تأسیس یک دیوان کیفری آفریقایی مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت. با طرح موضوع توسعه صلاحیت‌های دیوان آفریقایی حقوق بشر نسبت به جنایات بین‌المللی، تأسیس دیوان کیفری آفریقایی در لایه‌ای از ابهام مانده و احتمال تأسیس آن نیز کم شده است. با توجه به تصمیمات اخیر اتحادیه آفریقایی، گزینه دیوان آفریقایی حقوق بشر از شانس بیشتری جهت اعمال صلاحیت نسبت به جنایات بین‌المللی در سطح آفریقا برخوردار است.    

کلیدواژه‌ها


الف کتاب‌ها و مقاله‌ها

- اردبیلی، محمدعلی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و دیوان کیفری بین‌المللی»، در: دایره­المعارف علوم جنایی، زیر نظر علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی، میزان، 1392.

- طهماسبی، جواد، صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی، انتشارات جنگل، 1391.

- شریعت باقری، محمدجواد، حقوق کیفری بین‌المللی، انتشارات جنگل،1384.

- رنجبریان، امیرحسین و مهدیه ملک‌الکتاب خیابانی، «دادگاه ویژه سیرالئون: تشکیل، صلاحیت و مقابله با بی‌کیفرمانی»، مجله حقوقی بین‌المللی، شماره 43، پاییز- زمستان 1389.

- زمانی، سیدقاسم، «دیوان کیفری بین‌المللی و دولتهای غیر عضو: قرار جلب عمرالبشیر»، در: جمهوری اسلامی ایران و دیوان کیفری بین‌المللی، رضا موسی زاده و اکبر امینیان، پژوهشکده تحقیقات راهبردی، 1390.

- میرمحمدصادقی، حسین، دادگاه کیفری بین‌المللی، دادگستر، 1383.

-         Ascensio, H. , «Les Tribunaux Ad hoc pour l’Ex-Yougoslavie et pour le Rwanda» in Droit pénal international, Hervé Ascensio, Emmanuel Decaux et Alain Pellet, Pedone, 2000.

-         Condorelli, L., Villalapando, S., «Les Nations Unies et les juridictions pénales internationales» in: La Charte des Nations Unies- commentaire article par article, Jean-Pierre Cot, Alain Pellet et Mathias Forteau, 3e édition, Economica, 2005.

-         Dock, Marie-Claude, «Le retrait des membres des organisations internationales de la famille des Nations Unies», AFDI, 1994.

-         Dubois, Olivier, «Les juridictions pénales nationales du Rwanda et le tribunal international», RICR, 1997.

-         Fouret, J. Prost, M., «La multiplication des juridictions internationales : de la nécessité de remettre quelques pendules à l’heure», Revue québécoise de droit international, 2002. 

-         Guillaume, G., «La Cour internationale de justice-quelques observations concrètes à l’occasion du cinquantenaire », RGDIP, 1996.

-         Manirakiza, Pacifique, «L’Afrique et le système de justice pénale internationale», African Journal of Legal Studies, 2009.

-         Salmon, J., Dictionnaire de droit international public, Bruylant, 2001.

-         Wembou, Djiena, «Le tribunal pénal international pour le Rwanda », RICR, 1997.

-         Wetsh’Okonda Koso Senga, Marcel, «Vers l’émergence du droit communautaire pénal africain ?», in: justice internationale, www.grotius.fr/vers-l%E2%80%99emergence-du-droit-communautaire-penal-africain 2009.

 

ب - اسناد

-         Accord entre le gouvernement de la République du Sénégal et l’Union Africaine sur la création de Chambres Africaines extraordinaires au sein des juridictions sénégalaises, 22 août 2012.

-         CIJ, Affaire relative au mandat d’arrêt du 11 avril 2000, (République démocratique du Congo c. Belgique), 14 février 2002.

-         Décision sur le procès d’Hissène Habré et l’Union Africaine, AU/Dec. 127(VII), 1-2 juillet 2006.

-         Décision sur les relations entre l’Afrique et la Cour pénale internationale, session extraordinaire de la conférence de l’Union Africaine, 12 octobre 2013.

-         Décision sur le rapport intéri, aire de la Commission relatif à la mise en oeuvre des décisions sur la Cour pénale internationale, session ordinaire de la conférence de l’Union Africaine, 30-31 janvier 2014.

-         CIJ, Questions concernant l’obligation de poursuivre ou d’extrader (Belgique c. Sénégal), 20 juillet 2012.

-         Décision sur le procès d’Hissene Habré et l’Union Africaine, AU/Dec. 127(VII), 1-2 juillet 2006.

-         TPIY, affaire Tadic, Chambre d’appel, arrêt relatif à l’appel de la défense concernant l’exception préjudicielle d’incompétence, 2 octobre 1995.