دعاوی مالکیت و خلع ید املاک در مراحل مختلف ثبتی در رویه‌ی قضایی ایران

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

دادرس شعبه ی دوم دادگاه عمومی حقوقی لردگان

چکیده

به رغم آن‌که، مدت زمان بسیاری از رسوخ و پیدایش دعوای اثبات یا احراز مالکیت، در نظام قضایی ایران می‌گذرد، پیچیدگی حقوقی و اختلاف راجع به رسیدگی یا عدم رسیدگی به این دعوا، زایل نشده و رویه‌ی قضایی در این خصوص به نتیجه‌ی قاطعی دست نیافته است. در این میان، رأی وحدت رویه‌ی هیأت عمومی دیوان عالی کشور مبنی بر این‌که خلع ید از اموال غیرمنقول فرع بر مالکیت بوده و طرح دعوای خلع ید، پیش از احراز و اثبات مالکیت، قابل استماع نمی‌باشد، نه تنها به این اختلافات پایان نداد، بلکه به برخی اختلافات نیز دامن زده است. صدور این رأی موجب شد بسیاری از محاکم، پذیرش دعوای خلع ید را به احراز مالکیت از طریق ارائه‌ی سند رسمی ثبتی یا رأی قطعی مالکیت از سوی دادگاه منوط دانسته و خواهان خلع ید و گاه دعاوی مشابه را به ارائه‌ی آن‌ها ملزم نموده و در غیر این صورت از استماع دعوی خودداری کنند. این در حالی است که ارائه‌ی این مدارک در بسیاری موارد با دشواری و شاید تعذّر همراه باشد. مناسب آن است که میان املاک در وضعیت‌های ثبتی متفاوت تفکیک قائل شد و خواهان را در همه‌ی حالات به ارائه‌ی این مدارک ملزم ندانست؛ این امر سبب جلوگیری از طرح دعاوی پیچیده و بعضاً بی‌فایده در دادگستری خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


1- اداره وحدت رویه و نشر مذاکرات دیوان عالی کشور، 1387، مذاکرات و آراء هیأت عمومی دیوان عالی کشور سال 1384، چ اول، تهران، نشر دیوان عالی کشور اداره وحدت رویه و نشر مذاکرات.

2- بازگیر، یداله، 1385، استنباط‌های قضایی دیوان عالی کشور در امور مدنی (خلع ید غاصبانه و ...)، چ دوم، تهران، انتشارات فردوسی.

3- بازگیر، یداله، 1384، قانون مدنی در آیینه‌ی آراء دیوان عالی کشور (مالکیت، حق انتفاع و وقف)، چ دوم، تهران، انتشارات فردوسی.

4- پورآذر، علی، 1387، «ارتباط احراز مالکیت و دعوی خلع ید»، نشریه‌ی پیام آموزش، شماره‌ی 34.

5- خدابخشی، عبدالله، 1387، «تحلیل حقوقی دعوای اثبات مالکیت»، مجله‌ی پژوهش‌های حقوقی، شماره‌ی 14.

6- دشتی، محمد، 1379، ترجمه‌ی نهج البلاغه، چ اول، قم، انتشارات طلیعه‌ی نور.

7- زراعت، عباس، 1384، «نحوه اثبات مالکیت در دعاوی خلع ید»، نشریه‌ی پیام آموزش، شماره‌ی 13.

8- سلطانیان، صحبت‌اله، 1388، کارگاه آموزش حقوق، ج سوم، چ اول، تهران، نشر میزان.

9- شمس، عبداله، 1381، آیین دادرسی مدنی، ج دوم، چ اول، تهران، نشر میزان.

10- شهیدی، مهدی، 1375، مجموعه مقالات حقوقی، چ اول، تهران، نشر حقوقدان.

11- قافی، حسین و شریعتی، سعید، 1386، اصول فقه کاربردی، ج اول، چ دوم، تهران، انتشارات سمت.

12- قربانی، فرج‌الله، 1388، مجموعه آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور در امور حقوقی، تهران، انتشارات فردوسی.

13- کاتوزیان، ناصر، 1387، ضمان قهری، چ هفتم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

14- مرکز پژوهش معاونت برنامه‌ریزی و توسعه قضایی دادگستری کل استان قم، 1386، رسیدگی عادلانه به دعاوی حقوقی با رویکرد تعیین مدت زمان رسیدگی، چ اول، قم، نشر قوه قضاییه، دادگستری کل استان قم.

15- موسوی مقدم، محمد، 1386، اندیشه‌های قضایی قضات دادگستری کل استان قم، چ اول، قم، نشر حقوق اسلامی.

16- موسوی خمینی، روح‌الله، 1386، تحریرالوسیله، چ بیست و هفتم، ج سوم، انتشارات دارالعلم.

17- طباطبایی یزدی، سید محمد کاظم، 1387، عروه‌الوثقی دارالتفسیر، چ سوم، قم.