مؤلفه‌های غیرمنصفانه بودن قرارداد

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق خصوصی، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران پردیس قم

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، معاون اداره کل تدوین لوایح و مقررات قه قضاییه

چکیده

در حقوق امروز، غیرمنصفانه بودن قراردادها، به مبنایی برای دخالت‌های گسترده‌ی دولت در حقوق قراردادها تبدیل شده است؛ بر این اساس برخی قوانین حمایتی برای حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و مبارزه با سوءاستفاده از موقعیت مسلط اقتصادی و اقدامات ضدرقابتی، وضع شده‌اند. اما مؤلفه‌های غیرمنصفانه بودن قرارداد، آن‌چنان که اهمیت آن اقتضا می‌کند، شفاف نیست. این نظام‌های حقوقی، رویکردهای متفاوتی را برگزیده‌اند. نظام حقوقی آمریکا، نظریه‌ی کلی غیرمنصفانه بودن قراردادها را ارائه نموده است؛ در برخی از قوانین کشورهای اروپایی، سیستم مصداقی و عملیاتی، جایگاه خاصی دارد که در آن، به بیان جزیی‌تر و مصادیق خاص قراردادهای غیرمنصفانه، پرداخته شده است؛ اما در نظام حقوقی ایران، مؤلفه‌های این موضوع منقح نیست؛ به نحوی که، با بررسی قوانین مختلف صرفاً می‌توان به برخی از این مصادیق دست یافت؛ امری که مستلزم اتخاذ موضعی صریح از سوی قانونگذار ایران در تبیین مفهوم غیرمنصفانه بودن قرارداد و تعیین ضوابط، مؤلفه‌ها و مصادیق بارز آن است.

کلیدواژه‌ها


الف: فارسی

1- آریان‌پور کاشانی، منوچهر، فرهنگ انگلیسی- فارسی، جلد ششم، چاپ اول، تهران، جهان رایانه، 1380.

2- آقایی، بهمن، فرهنگ حقوقی بهمن، انگلیسی- فارسی، چاپ اول، تهران، گنج دانش، 1378.

3- حبیبی درگاه، بهنام، اصول حقوق قرارداد اروپا، چاپ اول، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1389.

4- رضایی میرقاید، محسن، تئوری ارزش و قیمت، تهران، چاپ اول، امیرکبیر،1371.

5- شیروی، عبدالحسین، حقوق تطبیقی، چاپ پنجم، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1385.

6- شیروی، عبدالحسین، «نظریه غیرمنصفانه بودن و خلاف وجدان بودن شروط قراردادی در حقوق کامن‌لا با تأکید بر حقوق انگلستان، آمریکا و استرالیا»، مجله‌ی مجتمع آموزش عالی قم، سال چهارم، شماره‌ی چهاردهم، پاییز 1381.

7- کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، چاپ سوم، تهران، شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا، 1380.

8- کریمی، عباس، «شروط تحمیلی از دیدگاه قواعد عمومی قراردادها»، مجله‌ی پژوهش‌های حقوقی، سال اول، شماره‌ی اول، مؤسسه‌ی مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1362.

ب: عربی

1- انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب، جلد دوم، بیروت، لبنان، منشورات مؤسسه الاعلمی، 1415 هـ .ق.

2- حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (علامه حلی)‌، قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام‌، محقق/ مصحح: گروه پژوهش دفتر انتشارات اسلامى، جلد دوم‌، چاپ اول، ‌قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم‌، 1413 هـ .ق.

3- حلّى، نجم‌الدین جعفر بن حسن (محقق حلی)، ‌شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌، محقق/ مصحح: عبدالحسین محمد على بقال‌، جلد دوم، چاپ دوم،‌ قم، مؤسسه‌ی اسماعیلیان، 1408‍ هـ .ق.

4- مامقانی، عبدالله، مناهج المتقین، نجف، چاپ انتشارات مرتضویه، ۱۳۴۴.

5- نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، تحقیق: شیخ علی آخوندی، جلد بیست و سوم، دارالکتب الاسلامیه، چاپ هشتم، 1365. 

ج: انگلیسی

1- Allan, Farnsworth, Development in Contract Law during the 1980’s: the Top Ten, Case Western Reserve University, Vol. 42, 3rd edition, 2004.

2- Beal, Hugh, Inequality of Bargaining Power, Oxford Journal of Legal Studies, Vol. 6, no. 1,1989.

3- Beatson.J, Anson’s Law of Contract, 29th Coalition, Oxford University Press, Cambridge, 2010.

4- Black, Henry Campbell, Black’s Law Dictionary, Thomson/West, 2004.

5- Cicoria, Cristiana, Protection of the Weak Contractual Party in Italy vs. United States Doctrine of Unconscionability, A Comparative Analysis, 2003.

6- Duffy, Petter, Unfair Contract Terms and the Draft EC Directive, Journal of Business Law, 1993.

7- Ellinghaus, M.P., In Defense of Unconscionability, Yale Law Journal, Vol. 78, 1968.

8- Godley, James, An introduction to the Comparative Study of Private Law, Readings, Cases, Materials, Arthur Taylor Von Mehren, Cambridge University Press, 2006.

9- Kouladis, Nicholas, Principles of Law Relating to International Trade , 2006.

10- Oxford Advanced Learners Dictionary, New York, 2007.

11- Rudolph, Kai, Bargaining Power Effects in Financial Contracting, A Joint Analysis of Contract Type and Placement Mode Choices, Spring 2006.

12- Shapo, Marshall S, The law of Products Liability, Vol. 1, CCH Inc, 2001.

13- Spencer, Nathan Thal, The Inequality of Bargaining Power Doctrine: The Problem of Defining Contractual Unfairness, Oxford Journal of Legal Studies, Vol.8, no. 1, 1988.

14- Stone, Richard, The Modern Law of Contract, Taylor & Francis, 2009.

15- Swenson, Ola, the Unconscionability Doctrine in Us Contract Law, Master thesis 30 Credits, Faculty of Law Lund University, 2010.

16- Teeven, Kevin M, A History of the Anglo American Common Law of Contract, 1st edition, Green Wood Publishing Group, 1990.

17- Wertheimer, Alan, Unconscionability and Contracts, Business Ethics Quarterly, Vol. 2, No. 4, Oct, 1992.

18- Willet, Chris, Fairness in Consumer Contracts: the Case of Unfair Terms, Ashgote U.K., 2007.