جنایات ارتکابی در زندان ابوغریب از منظرعدالت کیفری

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه جامع امام حسین(ع)

2 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

3 استاد دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

در پی اشغال عراق توسط نیروهای خارجی در سال 2003 میلادی، زندان ابوغریب در نزدیکی بغداد به محلی برای نگه‌داری مخالفان و معترضان به اشغال تبدیل شد. در جریان نگه‌داری زندانیان در این زندان، بدرفتارهای بسیاری از سوی نظامیان آمریکایی که اداره‌ی زندان را برعهده داشتند، علیه آنان صورت گرفت؛ برخی از این اقدامات، مصداق شکنجه و جنایت جنگی است. برای محاکمه و مجازات متهمان این جنایات در پیشگاه عدالت کیفری، سازوکارهای قضایی متعددی در سطح ملی و بین‌المللی وجود دارد که از آن جمله می‌توان به نقش دیوان کیفری بین‌المللی اشاره کرد. در این نوشتار با بررسی صلاحیت، موانع و محدودیت‌های فراروی هر یک از مراجع مذکور، نشان داده شده که محاکم ملی در برافراشتن پرچم مبارزه با بی‌کیفری، از جایگاه والا و درخور توجهی برخوردارند؛ در نهایت به این نتیجه رسیده‌ایم که دادگاه‌های عراق به عنوان دادگاه صالح محل وقوع جرم؛ و دادگاه‌های کشورهای ثالث از منظر صلاحیت جهانی، موقعیت مناسب‌تری برای محاکمه و مجازات متهمان این وقایع اسف‌بار دارند. 

کلیدواژه‌ها


اردبیلی، محمدعلی، «شکنجه»، مجله‌ی تحقیقات حقوقی، دانشکده‌ی حقوق دانشگاه شهید بهشتی شماره‌ی 9، بهار و تابستان1370.

پوربافرانی، حسین، «اصل صلاحیت واقعی در حقوق جزای بین الملل و ایران»، مجله‌ی حقوقی و قضایی دادگستری، شماره‌ی 42، بهار 1382.

حامد، سهیلا، صلاحیت جهانی، چاپ نخست، تهران: جهاد دانشگاهی، 1385.

حبیبی، همایون، «بررسی محکمه صدام از دیدگاه حقوق بین الملل»، مجله‌ی پژوهش حقوق و سیاست، شماره‌ی10، بهار 1383.

خالقی، علی، جُستارهایی از حقوق جزای بین‌الملل، تهران: مؤسسهی مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، چاپ دوم، 1390.

خلف‌رضایی، حسین، مصونیت دولت در مواجهه با قواعدآمره(Jus cogens)، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، 1389.

داوید، اریک، «دادگاه بین المللی کیفری برای یوگسلاوی سابق»، مجله‌ی حقوقی بین‌المللی، شماره‌های 18 و 19، 1374-1373.

سیاه‌رستمی، هاجر، حقوق اشغال نظامی و کارایی آن در حمایت از افراد با نگاه ویژه به اشغال عراق، رساله‌ی دکتری، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 1388ـ 1387.

شفیعی‌نیا، محمد، مطالعه تطبیقی اصل ممنوعیت شکنجه، تهران: پژوهشکده‌ی مطالعات راهبردی، چاپ نخست، 1388.

صلاحی، سهراب، رفتار با اسیران زندان ابوغریب از منظر حقوق بین‌الملل کیفری، رساله‌ی دکتری، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 1391.

فروغی، فضلالله، «مطالعه تطبیقی اصل صلاحیت جهانی در حقوق کیفری آلمان و آمریکا»، فصل‌نامه‌ی حقوق، دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دوره‌ی 38، شماره‌ی 2، تابستان 1387.

فروغی، فضل‌الله، «منشاء و ماهیت حقوقی اصل صلاحیت جهانی»، مجله‌ی مطالعات حقوقی، دانشگاه شیراز، دوره‌ی اول، شماره‌ی 3، 1388.

ممتاز، جمشید و رنجبریان، امیرحسین، حقوق بین‌الملل بشردوستانه مخاصمات مسلحانه داخلی، تهران: میزان، چاپ سوم، 1387.

ممتاز، جمشید، «صلاحیت دیوان کیفری بین‌المللی در محاکمه افراد متهم به ارتکاب جنایات جنگی با تأکید بر آثار الحاق یا عدم الحاق جمهوری اسلامی ایران به اساسنامه دیوان» در آل‌حبیب، دیوان کیفری بین‌المللی و جمهوری اسلامی ایران، چاپ نخست، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1387.

Blakesly, C. L. in, Bassiouni, M. C. (ed), International Criminal Law, Vol. 2, 2 nd edition, 1999.

Geoffry, Best, War and Law Since 1945, Oxford Press, 1994.

Borger, J.; Fuchs, D., “Spanish Judge to hear Torture Case against Six Bush officials”. The Guardian, 29 March 2009, available online at http://www.Guardian.CO.UK/world/2009/Mar/29/guantanamo–bay–Torture– inquiry.

Case Concerning the Arrest Warrant of 11 April 2000 (Democratic Republic of the Congo v.   Belgium), ICJ Reports, 2002 [“The Arrest Warrant Case”].

Cassesse, Antonio., “When May Senior State Officials Be Tried for International Crimes? Some Comments on the Congo v. Belgium Case”, EJIL, Vol. 13, No. 4, 2002.

Sassòli, Marco., “Legislation and Maintenance of Public Order and Civil Life by Occupying Powers”, EJIL, Vol. 16, No. 4, 2005.

Dinstein, Yoram, “Legislation under Article 43 of the Hague Regulation: Belligerent Occupation and Peace Building”, HPCR Occasional paper Series, Fall 2004.

Fay Report: Investigation of Intelligence Activities at Abu Ghraib, at: http://news.findlaw.com/hdocs/docs/dod/fay82504rpt.pdf.

Kunt, Dorman; Geib, Robino, The Implementation Of Grave breaches Into Domestics, Journal Of International Justice 6 2009,703-721.

Jones, Anthony R; Fay, George R., AR 15-6 Investigation of the Abu Ghraib Detention Facility and 205th Military Intelligence Brigade 68–69 (2005), available athttp://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/2004/intell-abu-ghraib_ar15-6.pdf.

Final Report of the Indepent panel to Review DOD Detention operations, August 2004. At http://www findlaw. Com.

Gallagher Katherine, “Universal Jurisdiction in practice; Efforts to Hold Donald Rumsfeld and other High – Level United States officials Accountable for Torture”, Journal of International Criminal Justice 7 (2009);pp. 1087 – 1116.

http:// gardian. Co. UK/world/Feedarticle/ 8576630.

Henkarts Jean – Marine “The Grave Breaches Regime as Customary International Law”. Journal of International Criminal Justice 7 (2009), 683 – 701.

Inquiry into the Treatment of Detainees in U. S. Custody, available at armed – Services. Senate. Gov/publication ns/Detainee %20 Report  %20 Final April %2002% 202009. pdf.

Cintinetal Shelf Case (Libyan Arab Jamahiriya V. Malta), ICJ, Judgment, 3 June 1985, ICJReports (1985).

Arrest warrant of April 2000 (congo v. Belg) dissenting opinion, (Feb 14, 2002) available at: htt://www. Icj – cij. Org/idocket/icobeyudgment /icobe – Judgment – 20020214- guillaume. Pdf.  

 “Interim Report on the Alleged Use of European Countries by the CIA for the Transportation and Illegal Detention of prisoner’s EUR. PARL. DOC. A6 – 0213/2006 at 7-12 (June 15, 2006), available at http://www. Europa. Eu/oeil/Fil. Jsp? Ld = 5309292.

Juzgado Central de Instrucion. Madrid (Spanish High Court), decision of 27 April 2009, preliminary investigation 150/09 – N, at 9, at http ccrjustice.

“51 House Members Call on Gonzales to appoint Special Counsel on alleged U. S. war Crimes”. http://www. Information clearinghouse. Info/article 8832. Htm 

o Keeke Roger, The Grave breaches Regime and Universal Jurisdiction, Journal of International Criminal Justice. 7 (2009),pp. 743 – 761.

A. fisher – Lescano, “Torture in Abu Ghraib: The complaint against Donald Rumsfeld under the German code of Crimes against international Law; 6 German Law Journal (2005).

Massimino,Elisa “Testmony of Elisa Massimino” before the United States House of Representative Committ on the Judiciary. December 20, 2007.

H Rumsfeld  Donald, Defence Department operational Update Briefing Cmay 4, 2004). At http://www. Defenselink. Mil/Transcripts/Tr 20040504 – Secdef 1423. Html.

http://UK. Reuters. Com/article/iduklu 674010.

M. Simons, “Spain’s Attorney General opposes prosecutions of 6 Bush officials on Allowing Torture; 17 April 2009, the New York Times, available online at http://www. Nytimes. Com/2009/04/17/World/ earope/17 Spain. Html.

“Taguba Report on Treatment of Abu Ghraib prisoners in Iraq”, avalible at: http://News. Find Law. Com/hodes/does/Iraq/Tagubareport. Html.

weissbrodt David and Amy BergQUIST, “Extrodinary Rendition and Humanitarian Law of war and Occupation”, Virginal Jornal of International Law, Vol. 47, No 2 (2007) pp. 296 – 356.

18 U.S.C. § 2441 : US Code - Section 2441: War crimes. 

Universal Criminal Jurisdiction with regard to the Crime of Genocide, Crimes against Humanity and War Crimes, Institute of International Law, Seventeenth Commission, Krakow Session– Resolution (2005) [“Krakow Resolution ”].

CPA Public Notice Regarding the Status of Coalition, Foreign Liaison and Contractor Personnel 26 June 2003 date accessed 16 April 2004, at:http://www.cpa-iraq.org/regulations/20030626_20030626_CPANOTICE_Foreign_Mission_Cir.html.pdf

“Status of the Coalition, Foreign Liaison Missions, Their Personnel and Contractors”, Coalition Provisional Authority Order Number 17, 17 June 2003.[“Coalition Provisional Authority Order Number 17”] available at: http://www.usace.army.mil/portals/2/docs/coalition_provisional.pdf

Office of the Administrator of the Coalition Provisional Authority, Baghdad, Iraq, Public Notice, “Regarding the Status of Coalition, Foreign Liaison and Contractor Personnel”, June 26, 2003.[“ Public Notice”] available at: http://gjpi.org/wp-content/uploads/cpa-notice-26-june-2003.pdf