تحدید تضمینات دادرسی عادلانه در پرتو امنیت‌گرایی در جرم پولشویی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

استاد گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

تولد پارادایمو الگوی امنیت‌گرایی در قلمرو حقوق کیفری لیبرال، بعد از حادثه 11 سپتامبر 2001 در آمریکا، افراط‌گرایی و عوام‌فریبی‌های به عمل آمده در خصوص لزوم امنیت‌گرایی، بسترهای تحدید تضمینات دادرسی عادلانه در قبال برخی از موارد بزهکاری و بزهکاران را فراهم آورد. این امنیت‌گرایی «دولت‌های غیراقتدارگرا» در خصوص جرم، با رسوخ در اذهان و دیدگان سیاست‌گذاران جنایی بسیاری از کشورهای مدعی دموکراسی، نگاه حاکم بر آنان را ـ که قبل از آن، به سمت و سوی شهروندمداری در حرکت بود ـ تغییر داده است. البته این تغییر نگرش، اگرچه لزوماً به معنای سلب حقوق و آزادی‌های مشروع شهروندان نیست؛ در توجیه حفظ نظم و امنیت ملی و فراملی جامعه و به‌عبارتی، با استناد به نوعی مصلحت‌گرایی قیم‌مآبانه و گاه، به بهانه آن است که در برخی موارد، به تحدید پاره‌ای از صُور تضمینات دادرسی عادلانه منتهی شده است. در سایه رشد روزافزون و سازمان‌یافتگی جرائم در سطوح ملی و فراملی و نیز تولد گونه‌های نوین بزهکاری در جوامع، بُعد امنیت ـ در سطوح داخلی و فراملی ـ از اهمیت چشمگیری برخوردار گردیده است که در پرتو آن، نگاه تدوین‌کنندگان اسناد بین‌المللی نظیر کنوانسیون وین، مریدا و پالرمو نیز تغییر یافته است. بررسی مسئله امنیت‌گرایی و رسوخ آن، در یکی از اشکال نوین بزهکاری یعنی پول‌شویی، خصوصاً در شکل سازمان‌یافته آن و نیز مطالعه موارد «محدودسازی تضمینات دادرسی عادلانه ـ نظیر جابه‌جایی بار اثبات دلیل ـ در پرتو اتخاذ سیاست‌جنایی امنیت‌مدار»، موضوع این نوشتار است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی

ـ آزمایش، سیدعلی، تقریرات درس حقوق کیفری، دوره‌ کلاس‌های آزاد، سال تحصیلی 1391.

ـ آشوری، محمد، اصل برائت وآثار آن در امور کیفری(مطالعه تطبیقینشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش 29، 1382 .

ـ آقابابایی، حسین، قلمرو امنیت در حقوق کیفری، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌‌ اسلامی، 1389.

ـ باقرزاده، احد، مطالعه تطبیقی پول­شویی در حقوق ایران و انگلستان و اسناد بین‌المللی، میزان، 1386.

ـ بوریکان، ژاک، بزهکاری سازمان‌یافته در حقوق کیفری فرانسه، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، مجله تحقیقات حقوقی، ش 22 ـ 21، 77 ـ 1376 .

ـ بیگ‌زاده، جلال، موارد عدول از دادرسی عادلانه در حقوق کیفری ایران و کنوانسیون‌هایِ بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه بهشتی، 1384.

ـ پاک‌نهاد، امیر، سیاست‌جنایی ریسک‌مدار، میزان، 1388.

ـ تی‌کولن، فرانسیس؛ جندرو، پل، از ایدئولوژی هیچ چیز مؤثر نیست تا جنبش احیای بازپروری، ترجمه حسن قاسمی مقدم، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، ش 8، 1387.

ـ جعفری، علی، پیشگیری از تطهیر سرمایه‌های نامشروع در حقوق داخلی و اسناد بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی­ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1387.

ـ جوانمرد، بهروز، تسامح صفر در حقوق کیفری آمریکا، روزنامه شرق، ش 906، تیر 1386.

ـ جوانمرد، بهروز، تسامح صفر: سیاست‌کیفری سخت‌گیرانه در قبال جرائم خُرد، میزان، 1388 .

ـ حردانی، عباس، بررسی تطبیقی مسائل حقوقی پول­شویی در حقوق ایران و مقایسه آن با اسناد و کنوانسیون‌های بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، 1384.

ـ حسینی، مینا، مفهوم جرم پول­شویی و اثر آن بر نظام اقتصادی از دیدگاه حقوق اقتصادی، مجله دادگستر، ش 29، 1387.

ـ خمامی‌زاده، فرهاد، مبارزه با پول­شویی در بانک‌ها و مؤسسات مالی؛ نگاهی به قانون ضد تروریسم ایالات متحده آمریکا، مجله حقوقی، نشریه مرکز امور حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، ش 29، 1382.

ـ دلماس ـ مارتی، می‌ری، نظام‌های بزرگ سیاست‌جنایی، برگردان علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، جلد نخست، میزان، 1381.

ـ دلماس‌مارتی، مری، پارادایم جنگ علیه جرم؛ مشروع ساختن امر غیرانسانی؟، ترجمه‌ روح‌الدین کردعلیوند، تازه‌های علوم جنایی، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، میزان، 1388.

ـ رحمدل، منصور، مال و عوائد حاصله از جرم و معکوس شدن بار اثبات، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش‌ 72، سال 1385.

ـ رسن، جفری، نگاهی به (سیاست)تسامح صفر، ترجمه جلال‌الدین قیاسی، مجله فقه و حقوق، شماره‌ 4، سال 1384 .

ـ ساقیان، محمد مهدی، اصل برابری سلاح‌ها در فرایند کیفری(با تکیه بر حقوق فرانسه و ایران)، مجله حقوقی دادگستری، ش 56 و 57، 1385.

ـ شاملو، باقر، اصل برائت کیفری در نظام‌های نوین دادرسی، مجموعه مقالات علوم جنایی اهدایی به دکتر محمد آشوری، سمت، چاپ دوم، 1388.

ـ شمس‌ناتری، محمدابراهیم، اصل برائت و موارد عدول از آن در حقوق کیفری،مجله مجتمع آموزش عالی قم، ش 14، 1384.

ـ صالح ولیدی، محمد، حقوق کیفری اقتصادی، میزان، 1386 .

- صدر توحیدخانه، محمد، حقوق در چنبره دشمن، تازه‌های علوم جنایی، زیر نظر علی حسین نجفی ابرندآبادی، میزان، 1388 .

ـ صفاری، علی، کیفرشناسی، تحولات، مبانی و اجرای کیفر سالب آزادی، جنگل، چاپ دوم، 1387.

ـ عالی‌پور، حسن، بزه‌های سازمان‌یافته، امنیت و پلیس، فصلنامه مطالعات راهبردی، ش 44، 1389.

ـ عالی‌پور، حسن، توازن میان امنیت ملی و آزادی‌های فردی در مقابله با جرایم تروریستی، رساله‌ دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، 1387.

ـ عبادالله‌پورملکی، فتاح، بررسی مدل‌های اقتدارگرای سیاست جنایی، پایان­نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا وجرم شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، 1388 .

ـ عباسی، اصغر، بررسی مساعی بین‌المللی در زمینه جرم پول­شویی و رویکرد نظام حقوقی ایران در قبال آن، رساله دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، 1385.

ـ غلامی، حسین، سیاست کیفری سلب توان بزهکاری، مجله تحقیقات حقوقی، ش 50 ، 1388 .

ـ فرجیها، محمد، بازتاب رسانه‌ای جرم، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، ش 22، 1385.

ـ قدیری بهرام‌آبادی، رشید، تحولات تحصیل دلیل در جرم پول­شویی با رویکرد به اسناد بین‌المللی، قوانین و مقررات ایران و انگلیس، پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1389.

ـ قربانی، علی، بررسی رویه قضایی دادگاه اروپایی حقوق بشر در زمینه‌ حق آزادی و امنیت و حق بر دادرسی منصفانه، رساله دوره دکتری، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، 1384.

ـ کاشفی اسماعیل‌زاده، حسن، جنبش‌های بازگشت به کیفر در سیاست ‌جنایی کشورهای غربی: علل و جلوه‌ها، مجله تخصّصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ش‌ 16 و 15، 1384.

ـ کوچ‌نژاد، عباس، محدودیت‌های حقوق بشر در اسناد بین‌المللی، نشریه حقوق اساسی، ش 3، 1383.

ـ مرادی، مجید، خسارت‌زدایی از متهمان و محکومان بی‌گناه در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی، پایان‌‌نامه‌ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، 1389 .

ـ مرادی، مجید، نقش پلیس در ایجاد «تعادل» میان حقوق شهروندی و تأمین امنیت اجتماعی، دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا، بهمن 1390.

ـ مرکز مالمیری، احمد، محدودیت‌های اعمال حقوق بشر در حقوق داخلی و کنوانسیون‌های بین‌المللی، فصلنامه مطالعات راهبردی، ش 26، 1383.

ـ میرزاوند، فضل‌اله، پول­شویی به­عنوان یک جرم مستقل، نشریه مجلس و پژوهش، ش‌ 37، 1380.

ـ نجفی ابرندآبادی، علی حسین، درآمدی بر سیاست‌کیفری عوام‌گرا، دیباچه‌ استاد بر ویراست سوم  کتاب : درآمدی بر سیاست جنایی، کریستین لازرژ، برگردان علی حسین نجفی ابرندآبادی، میزان، تابستان 1390.

ـ نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، تقریرات درس جرم‌شناسی؛ جرم‌شناسی سیاست‌جنایی و تکنیک‌های حقوق کیفری، مباحثی در علوم جنایی، تهیه و تنظیم: لیلا اسدی و بتول پاکزاد، دوره دکتری دانشکده حقوق دانشگاه بهشتی، نیمسال دوم سال تحصیلی 84ـ1383.

ـ نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین، حبیب‌زاده، محمدجعفر، شمس‌ناتری، محمد ابراهیم، جرم سازمان‌یافته در جرم‌شناسی و حقوق جزا، نشریه مدرس، ش 4، 1379 .

ـ نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین، تقریرات درس جامعه‌شناسی جنایی(جامعه‌شناسی جرم)، دوره کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهیه و تنظیم: مهدی صبوری‌پور، 1384.

ـ نظافتیان، عبدالعلی، شرحی بر قانون مبارزه با پول­شویی ، فصلنامه اطلاع‌رسانی حقوقی(فصلنامه معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری)، ش‌13، 1387 .

ـ نوربها، رضا، سخنرانی در مراسم بزرگداشت و تجلیل از اساتید فرهیخته دکتر محمد هاشمی و دکتر رضا نوربها، دانشکده حقوق دانشگاه بهشتی، 1389 .

ـ یاکوبس، گونتر، حقوق کیفری دشمنان و حقوق کیفری شهروندان، ترجمه محمد صدر توحیدخانه، تازه‌های علوم جنایی، زیر نظر علی حسین نجفی ابرندآبادی، میزان، 1388.