معیار تفکیک «حدود غیرمذکور» از «تعزیرات منصوص» در قانون مجازات اسلامی 1392

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

چکیده

عباراتِ «حدودی که در این قانون ذکر نشده‌اند» در مادة 220 و «تعزیرات منصوص شرعی» در تبصرة 2 مادة 115 قانون مجازات اسلامی، از لحاظ فقهی و حقوقی دارای ابهام‌اند و برای تشخیص مصادیق آنها باید به تفسیر متوسل شد. در این زمینه سه تفسیر امکان‌پذیر است: اول، انحصار حدود به موارد شش‌گانة مشهور و اختصاص تعزیرات منصوص به مواردِ دارای موجب و نوع و میزان معین. دوم، اختصاص حدود به موارد دارای موجب و نوع و میزانِ معین و تعزیرات منصوص به موارد دارای موجب معین و نوع و میزان مجازات نامعین. سوم، اختصاص حدود به موارد دارای موجب و نوع و میزان مجازات ثابتِ معین و تعزیرات منصوص به موجب و نوع و میزانِ غیرثابتِ معین. در این مقاله ضمن بررسی دیدگاه‌های مختلف در نهایت تفسیر سوم را به عنوان تفسیری غیرابزارگرایانه که دارای بالاترین جذابیت اخلاقی است و بیش از سایر تفسیرها با اصل حاکمیت قانون و سایر اصول مسلّم حقوقی سازگار است، بر‌گزیده‌ایم.

کلیدواژه‌ها


الف - فارسی

- اردبیلی، محمدعلی، حقوق جزای عمومی، ج،1، تهران، میزان، چاپ چهارم، 1382.

- امیدی، جلیل، تفسیر قانون در حقوق جزا، تهران، جنگل، 1389.

- بیکس، برایان، فرهنگ نظریة حقوقی، ترجمه محمد راسخ، تهران، نشرنی، 1389.

- حبیب‌زاده، محمدجعفر و عینی نجف‌آبادی، محسن، «مبنا و ملاک تعزیر، قسمت دوم»، ماهنامة دادرسی، سال ششم، شمارة 33، 1381.

- حسینی، سید محمد، «دوگونه کیفر در مقابل دو دسته بزه، بازتعریف حدود و تعزیرات از دیدگاه فلسفة کیفری»، فصلنامة حقوق، دورة 39، شمارة 1، 1388.

- دورکین، رونالد، «حقوق و اخلاق» ترجمه محمد راسخ، مقاله در، حق و مصلحت، نوشته محمد راسخ، تهران، طرح نو، چاپ سوم، 1387.

- قیاسی، جلال‌الدین، روش تفسیر قوانین کیفری، قم، بوستان کتاب، 1379.

- مکارم شیرازی، ناصر، «تحلیلی پیرامون مسئلة تعزیرات در اسلام»، مجله نورعلم، شماره 5، 1363.

ب عربی

- تبریزی، میرزا جواد، اُسُس الحدود و التعزیرات، قم، مطبعه مهر، 1417 هـ. ق.

- جبعی عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی، القواعد و الفوائد، جلد دوم، نجف، مطبعه الآداب، 1360 هـ. ق.

- جبعی عاملی (شهیدثانی)، زین‌الدین بن علی،  مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، جلد چهاردهم، قم، مؤسسه المعارف الإسلامیه، 1413 هـ. ق.

- حلی، مقداد بن عبداله سیوری،  نضد القواعد الفقهیه علی مذهب الإمامیه، قم، انتشارات کتابخانة آیت‌اله مرعشی نجفی، 1403 هـ. ق.

- موحدی لنکرانی، محمدفاضل، تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیله- الحدود، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، 1422 هـ. ق.

- محقق حلی، نجم‌الدین جعفربن حسن، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد چهارم، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، 1408 هـ. ق.

- منتظری، حسینعلی، کتاب الحدود، قم، دارالفکر، بی‌تا.

- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد چهل و یکم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404 هـ. ق.

ج - انگلیسی

- Pardy, Bruce, "The Hand is Invisible, Nature Knows Best, and Justice is Blind, Markets, Ecosystems, Legal Instrumentalism, and the Natural Law of Systems", Tulsa Law Review, vol. 44, 2008.

- Quevedo, Steven, "Formalist and Instrumentalist Legal Reasoning and Legal Theory", California Law Review, vol. 73, 1985.

- Scordato, Marin. R, "Post-Realist Blues, Formalism, Instrumentalism and the Hybrid Nature of Common Law", Nevada Law Journal, vol. 2, N.2, spring 2007.

- Summers, Robert. S, Instrumentalism and American legal theory, NewYork, Cornell University Press, 1982.

- Tamanaha, Brian. Z, Law as a Means to an End, London, Cambridge University Press, 2006.