The Judiciarys Law Journal

The Judiciarys Law Journal

The Origin of Contract Obligation Based on Natural Justice

Document Type : Research/Original/Regular Article

Author
Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, Abu Ali Sina University
10.22106/jlj.2025.2061057.6297
Abstract
The concept of the origin of contract obligations is one of the fundamental issues in contract law and the basis of obligation of legal rules is different from the legal sanctions of the law. There are four main views on the origin of contract obligations: the will of the parties, the will of the state, the social will, and natural justice. The effect of each aspect in the superiority of one principle over another is different. The present research, conducted using a descriptive-analytical method, in response to the question of under what conditions natural justice constitutes the origin of contract obligation and what its practical consequences are on contract law, concludes that, based on the will of the parties, the principle of binding force prevails and the sanctity of the contract is always the dominant aspect. Based on the will of the state, any inconsistency of the wills with the law will invalidate the contract. Based on social will, the validity of a contract is based on custom. In the natural justice approach, principles such as good faith are predominant, prevail over other principles such as the principle of binding force, and also play a significant role in the interpretation of contract. In the Iranian legal system, due to pluralism, it appears that natural justice and natural morality constitute the main basis of obligation; however, other bases also play a role alongside them
Keywords
Subjects

فهرست منابع
الف. فارسی
* ابدالی، مهرزاد (1388)، درآمدی بر فلسسفه حقوق و نظریه‌های حقوقی، چاپ نخست، تهران: مجد.
* ابدالی، مهرزاد (1389)، «تحلیل مفاهیم اعتبار حقوقی و هنجار حقوقی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 14، شماره 2.
* ابن­خلدون، عبدالرحمان (1336)، مقدمه ابن خلدون، برگردان: محمد پروین گنابادی، جلد نخست، تهران: بنگاه ترجمه.
* ابویی، مژده و شهابی، مهدی (1395)، «تأثیر مبنای قرارداد بر شرایط اساسی صحت قرارداد»، پژوهش‌نامه اسلامی، شماره 1 (پیاپی 43).
* امامی، سید حسن (1390)، حقوق مدنی، جلد نخست، چاپ سی و دوم، تهران: اسلامیه.
* آدمیت، فریدون (1351)، اندیشه ترقی و حکومت قانون، عصر سپهسالار، چاپ نخست، تهران: خوارزمی.
* آر. وست، هنری (1389)، فایده‌گرایی جان استوارت میل، برگردان: امیرحسین تقی‌پور، چاپ نخست، زنجان: آذر کلک.
* بابایی، ایرج و ترابی، مرتضی (1400)، «جایگاه اصل حقوق بشری حیثیت و منزلت انسانی در حقوق قراردادها»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 114.
* باقرزاده، محمدرضا (1381)، «درآمدی بر نظریه نسبیت در حقوق»، معرفت، شماره 58.
* باقری، محمود (1385)، «اقتصاد مبتنی بر بازار و کاستی‌های حقوق خصوصی»، پژوهش­های حقوق عمومی (حقوق و سیاست)، شماره 19.
* بیگدلی، عطاءالله (1394)، «حاکمیت اراده در فقه امامیه نظام رومی-ژرمنی و حقوق ایران»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، سال شانزدهم، شماره 1 (پیاپی 41).
* تبیت، مارک (1386)، فلسفه حقوق، برگردان: حسن رضائی خاوری، چاپ دوم، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
* ترابی، مرتضی و بابایی، ایرج و طوسی، عباس (1401)، «جایگاه اصل کرامت اجتماعی در حقوق قراردادی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 118.
* جاوید، محمدجواد (1390)، «عدالت طبیعی بنیان صلح طبیعی از قوانین طبیعی تا حقوق طبیعی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره 4.
*جاویدی، مجتبی (1395)، «عدالت عرفی یا عدالت واقعی: بازتعریف عدالت حقوقی در نظام جمهوری اسلامی ایران»، اندیشه دینی دانشگاه شیراز، دوره 16، شماره 2 (پیاپی 59).
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، حقوق مدنی: رهن و صلح، چاپ چهارم، تهران: گنج دانش.
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1387)، تأثیر اراده در حقوق مدنی، چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
*جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1380)، فلسفه حقوق مدنی (عناصر عمومی عقود)، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: گنج دانش.
*جواهرکلام، محمدهادی و علیجانی، محسن و شریفی، فخرالدین (1403)، «اثر انحلال قرارداد بر شرط وجه التزام؛ مطالعه تطبیقی رویه قضایی ایران، انگلیس و فرانسه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 126.
* حیاتی، علی‌عباس (1380)، «مبنای تعهد در حقوق ایران و فرانسه»، فصل‌نامه پژوهشی دانشگاه امام صادق مجله دین و ارتباطات، شماره 13 و 14.
* داوید، رنه و اسپینوزی، کامی ژوفره (1384)، درآمدی بر حقوق تطبیقی و دو نظام بزرگ حقوقی معاصر، برگردان: حسین صفایی، چاپ ششم، تهران: میزان.
* دلوکیو، جرج (1386)، فلسفه حقوق، برگردان: جواد واحدی، چاپ دوم، تهران: میزان.
* راسخ، محمد (1385)، «ویژگی‌های ذاتی و عرضی قانون»، مجلس و راهبرد، سال سیزدهم، شماره 51.
* رفیعی مقدم، علی (1390)، اصل رضایی بودن اعمال حقوقی، چاپ نخست، تهران: دانشگاه امام صادق.
* سنهوری، عبدالرزاق احمد (1382)، حقوق تعهدات، برگردان: محمدحسین دانش­کیا و سید مهدی دادمرزی، جلد نخست، چاپ نخست، قم: دانشگاه قم.
* شریعت‌باقری، محمدجواد (1391)، «حاکمیت اراده در قراردادهای بین­الملل خصوصی»، دیدگاه­های حقوق خصوصی، شماره 58.
* شهابی، مهدی (1390)، «فرایند اجتماعی شدن حقوق و تأثیر آن بر نظام حقوقی»، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره 1.
* شهابی، مهدی (1391)، «ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ ﻣﺎﻫﻮﯼ ﻭ ﺷﮑﻠﯽ ﺩﺭ ﻧﻈﺎﻡ ﺣﻘﻮﻕ ﻣﺪﻧﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﻓﺮﺍﻧﺴﻪ، ﺗﺄﻣﻠﯽ ﺩﺭ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮﯼ شکل‌گیری ﻗﺎﻧﻮﻥ ﻣﺪﻧﯽ»، ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﺣﻘﻮﻗﯽ، دوره 3، شماره 1.
* شهابی، مهدی (۱۳۹۳ [الف])، «جایگاه قانون در تحقق عدالت حقوقی و تأثیر آن بر تفسیر قضایی تأملی بر نسبت قانون و قاعده حقوقی در نظام فقهی- حقوقی ایران»، پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، سال پانزدهم، شماره 1 (پیاپی 39).
* شهابی، مهدی (1393 [ب]«قرارداد به مثابه قانون هابزی یا کانتی؛ تأملی در مبنای اعتبار مفاد قرارداد در حقوق مدنی ایران و فرانسه»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره 6، شماره 4.
* شهابی، مهدی (1394)، «قرارداد به مثابه قانون طبیعی (عقلی)؛ تأملی در مبنای اعتبار مفاد قرارداد در نظام حقوق قراردادهای ایران و فرانسه»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 6، شماره 2.
* شهیدی، مهدی (1380)، تشکیل قراردادها و تعهدات، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: مجد.
* شهیدی، مهدی (1381)، اصول قراردادها و تعهدات، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: مجد.
* شهیدی، مهدی (1382)، آثار قراردادها و تعهدات، جلد سوم، چاپ سوم: تهران: مجد.
* صفایی، سیدحسین (1389)، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ دهم، تهران: میزان.
* طجرلو، رضا (1387)، «برداشت تئوریک بر دخالت دولت در محدود کردن آزادی قراردادها (با رجوع به سیستم حقوقی انگلیس)»، فصل‌نامه حقوق، دوره 38، شماره 3.
* طوسی، خواجه نصیرالدین (1360)، اخلاق ناصری، تصحیح: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
* قاسمی، محسن (1388)، شکل‌گرایی در حقوق مدنی، چاپ نخست، تهران: میزان.
* کاتوزیان، ناصر (1379[الف])، اهمیت شناخت مبنای التزام عقد و تحول آن در تاریخ حقوق، در کتاب گامی بسوی عدالت، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: دانشگاه تهران.
* کاتوزیان، ناصر (1379[ب])، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کاتوزیان، ناصر (1380[الف])، قواعد عمومی قراردادها، جلد نخست و جلد سوم و جلد پنجم، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کاتوزیان، ناصر (1380[ب] فلسفه حقوق: تعریف و ماهیت حقوق، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کاتوزیان، ناصر (1381)، فلسفه حقوق: منابع حقوق، جلد سوم، چاپ دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
* کانت، امانوئل (1393)، فلسفه حقوق، برگردان: منوچهر صانعی دره‌‌بیدی، چاپ چهارم، تهران: نقش و نگار.
* کاظم‌پور، سید جعفر (1392)، راهکارهای حمایت از طرف ضعیف قرارداد: (مفهوم، مبانی، رویکردها)، چاپ نخست، تهران: فکرسازان.
* کلسن، هانس (1391)، نظریه حقوقی ناب: مدخلی به مسائل نظریه حقوقی، برگردان: اسماعیل نعمت‌اللهی، چاپ دوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با همکاری سمت.
* کلیشادی نجف‌آبادی، امین و شیرانی، مسعود و سلطانی، رضا (1404)، «بررسی مقایسه‌ای استانداردهای رفتار منصفانه و عادلانه و حمایت و امنیت کامل در حقوق سرمایه‌گذاری خارجی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 89، شماره 129.
* لوک اوبر، ژان و کولاردوتیول، فرانسوا (1390)، حقوق تعهدات: قراردادها، برگردان: مجید ادیب، چاپ نخست، تهران: میزان.
* لوی، فیلیپ ژان و کاستادلو، آندره (1386)، تاریخ حقوق تعهدات، برگردان: رسول رضایی، چاپ نخست، تهران: مهر و ماه نو.
* محقق داماد، سید مصطفی و قنواتی، جلیل و وحدتی شبیری، سید حسن و عبدی پور، فرهاد (1388)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، جلد نخست، چاپ دوم، تهران: سمت.
* نوین، پرویز (1390)، حقوق مدنی تطبیقی: حقوق قراردادها-تعهدات؛ رم باستان، ایران،فرانسه، انگلستان، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
* هارت، هربرت لیونل آدولفوس (1395)، مفهوم قانون، برگردان: محمد راسخ، چاپ پنجم، تهران: نی.
* هاشمی، سید محمد و غفاری، هدی (1390)، «نگاهی دوباره به برداشت شکلی و ماهوی از حاکمیت قانون»، تحقیقات حقوقی، دوره 14، ویژه‌نامه شماره 5.
ب. عربی
* بجنوردى، سید حسن بن آقا بزرگ موسوى (1419 ق)، القواعد الفقهیه، تصحیح: مهدى مهریزى و محمدحسن درایتى، جلد سوم، چاپ نخست، قم: ‌الهادی.
* غروی نائینی، میرزا محمدحسین (1413 ق)، المکاسب و البیع، جلد نخست، تقریر: میرزا محمد تقی آملی، چاپ نخست، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
* فارابی، ابونصر (2002)، آراء اهل­المدینه الفاضله، چاپ نخست، بیروت: دارالمکتبه الهلال.
پ. انگلیسی
* Brownsword, Roger. (2017), General Editor Michael Furmston, The law of Contract, 6th Ed, LexisNexis (UK RELX Limited).
* Barnett, Randy E. (2009), Perspective on Contract Law, 4th ed. New York, Wolters Kluwer: Law & Business, (Published by Aspen Publishers).
* Barnett Randy E. Marry Becker. (1987), Beyond Reliance: Promissory Estopple, Contract Foralilis and Misrepresentation, 15, Hofstral, Rev.
* Carolyn, Edwards. (2009, “Freedom of Contract and Fundamental Fairness for Individual parties: The Tug of War Continues”, vol 77, UMKC Law Review, 647-696.
* Craswell, Richard. (1994), Fundations of Contract Law: Interdisciplinary Readers in Law, Edited by Craswell, Richard and Schwartz, Alan, 1 Ed. New York, Oxford University Press.
* Gutmann, Thomas.(2013), “Some Preliminary Remarks on Liberal Theory of Contract”, Law and Contemporary Problems, Vol. 76:39, 2, 39-55.
* Fried, Charles. (1981), Contract as Promise, A Theory of Contractual Obligation, Cambridge: Harvard University Press.
* Fuller, Lon. L. William, R. (1936), “Perdue Jr.The Reliance Interest in contract Damage”, Yale Law Journal, Vol. 46, 52-96.
* Gordley, James. (1991), The Philosophical Origins of Modern Contract doctorine, Oxford Clarendon.
* Rawls, John. (1971), A Theory of Justice, The Belknap Press of Harvard University Press Cambridge Massachusetts, Revised Edition.
*Raz, Joseph. (2009), The Authority of Law: Essays on Law and Morality, (First ed. 1979), Reprinted, Oxford University: Clarendon Press.
* Ross,w. D.(2007), The Right and The Good, Edited by Philip Stratton- Lake, New York, Oxfoard University Press.
* Rold, Florian. (2013), “Fundamental Rights, Private Law, and Societal Constitution: On the Logic of the So-Called Horizontal Effect”, Indiana Journal of Global Legal Studies, vol. 20:2, 1015-1034.
* Sieburgh, Carla. (2007), The Principle of Social Conformity: Society as a Third Party in The law of Contract, edited by Boele-Woelki & Grosheide, The Future of European Contract Law,1 ed. New York, Wolters Kluwer Law International.
* Shiffrin, Seana Valentine. (2009), The Divergence of Contract and Promise, Harvard Law Review, Vol. 120, (2007), in Perspectives on Contract Law, edited by Rany E.Barnett, 4­th ed., New York, Wolters Kluwer Law & Business.
* Voicheci, Eugenia. (2013), Freedom of Contract and It’s Limitation In the Romanian Civil Code, Challenges of the Knowledge Society: Private Law, Faculty Publications of “Nicolae Titulescu” University, 416-427.
Volume 89, Issue 132
Winter 2026
Pages 273-308

  • Receive Date 19 May 2025
  • Revise Date 11 August 2025
  • Accept Date 30 August 2025
  • First Publish Date 22 December 2025
  • Publish Date 22 December 2025