مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

رسانه و عدالت کیفری؛ تحلیل فقهی حقوقی دوگانه «دادگستری رسانهای» و «رسانه دادگستر»

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
10.22106/jlj.2025.2068446.6367
چکیده
با ظهور رسانه های نوین، به ویژه بســترهای دیجیتال و شبکه های اجتماعی، تأثیرگذاری رسانه بر افکار عمومی در پرونده های قضایی به طور بی سابقه ای افزایش یافته اســت. این امر تنش های ذاتی میان حق آزادی بیان، حق دسترسی به اطلاعات و اصول دادرســی عادلانه از جمله اصل برائت و حق بر حریم خصوصی را تشدید می کند. «دادگستری رسانه ای» به پدیده ای اشاره دارد که در آن پوشش رسانه ای با اتکا بر گزارش های هیجان انگیز، گزینشی و جانب دارانه بر افکار عمومی تأثیر گذاشته و می تواند نتیجه دادرسی را تحت شعاع خود قرار دهد. در مقابل، «رسانه دادگستر» به نقش سازنده و مثبت رسانه در ارتقای شفافیت، پاسخ گویی و آگاهی بخشی عمومی در نظام عدالت کیفری می پردازد. این مقاله از نوع توصیفی تحلیلی است و با استفاده از مطالعه کتابخانه ای و تحلیل اســناد شامل قوانین، آرا و منابع فقهی و حقوقی و با اتخاذ رویکردی بین رشــته ای، این دوگانه را از منظر فقه اسلامی و حقوق موضوعه تحلیل می کند. یافته های پژوهش نشــان می دهد که «دادگســتری رسانه ای» با ایجاد پیش داوری عمومی و فشار بر مراجع قضایی می تواند موجب تضعیف اصول بنیادین دادرسی عادلانه مانند اصل برائت و بی طرفی دادگاه شود. در مقابل، «رسانه دادگستر» با ترویج شفافیت و پاسخ گویی، نقش سازنده ای در افشای فساد و نظارت بر قدرت ایفا می کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Media and Criminal Justice:A Jurisprudential and Legal Analysis of the Duality of “Media Justice” and “Just Media”

نویسنده English

abbas tadayyon
.
چکیده English

With the emergence of new media, particularly digital platforms and social networks, media influence over public opinion in judicial cases has witnessed an unprecedented surge. This phenomenon exacerbates inherent tensions between the right to freedom of expression, the right of access to information, and the principles of a fair trial, including the presumption of innocence and the right to privacy. Media justice refers to a phenomenon where media coverage - relying on sensationalist, selective, and biased reporting - sways public opinion and potentially overshadows the outcome of legal proceedings. Conversely, Just media highlights the constructive and positive role of media in enhancing transparency, accountability, and public awareness within the criminal justice system. Utilizing a descriptive-analyticalmethodology based on library research and documentary analysis of statutes, judicial precedents, and both jurisprudential and legal sources, this article adopts an interdisciplinary approach to analyze this duality from the perspective of Islamic jurisprudence and positive law. The findings indicate that Media justice by fostering public prejudice and exerting pressure on judicial authorities, can undermine the fundamental pillars of a fair trial, such as the presumption of innocence and judicial impartiality. In contrast, Just media plays a vital role in exposing corruption and monitoring the exercise of power through the promotion of transparency and accountability

کلیدواژه‌ها English

Criminal justice
mediatized justice
just media
Islamic jurisprudence
media law
fair trial
privacy
  • فهرست منابع:

    الف. فارسی

    • ابراهیمی، مهدی (۱۳۸۴). کارت قرمز (پرونده شهلا جاهد)، چاپ نخست، تهران: پیام راشده.

    • افروز، فرزین (۱۴۰۱). «بررسی رویکردهای پیشگیرانه از وقوع قتل‌های سریالی با نگاه به پرونده قتل‌های سریالی مهین قدیری»، مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، دوره ۳، شماره ۱ (پیاپی ۹).

    • انصاری، محمد (۱۴۰۱). نظارت بر سوءاستفاده از قدرت در عدالت کیفری، چاپ دوم، تهران: میزان.

    • باقری‌نژاد، زینب (۱۴۰۰). اصول بنیادین دادرسی کیفری، چاپ دوم، تهران: خرسندی.

    • پوریانی، جابر و نصیری، معصومه و چشمه‌نور، مرتضی (۱۴۰۰). فضای مجازی و سواد رسانه‌ای، چاپ دوم، تهران: پشتیبان.

    • تدین، عباس (۱۴۰۴). بایسته‌های آیین دادرسی کیفری، چاپ پنجم، تهران: دوراندیشان.

    • ترزمین‌نژاد، وحیده و جمشیدی، شهرام (۱۳۹۳). «نقش رسانه و مطبوعات در تصمیمات کیفری قضات و اجرای احکام مبتنی بر عدالت»، مجله مطالعات رسانه‌ای، شماره ۲۶.

    • حیدری نارمندی، محمد (۱۴۰۲). «تحلیل تکالیف رسانه‌های جمعی از منظر فقه‌القرآن و حقوق ایران در تبلیغات رسانه‌ای»، نشریه مطالعات قرآنی، شماره ۲ (پیاپی ۵۶).

    • رحیمی‌نژاد، علیرضا (۱۳۹۴). دشت مشوش (بازخوانی پرونده بیژه)، چاپ نخست، تهران: پیدایش.

    • سندل، مایکل (۱۴۰۲). لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت، برگردان: حسن افشار، چاپ پنجم، تهران: مرکز.

    • سید باقری، سید کاظم (۱۴۰۲). اخلاق سیاسی در اسلام، چاپ نخست، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

    • سرباز، سکینه و پروین، خیرالله (۱۴۰۴). «بررسی استقلال سازمانی قوه قضاییه؛ با تأکید بر امور اداری، استخدامی و تشکیلاتی، در ایران و آمریکا»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۹، شماره ۱۲۹.

    • شهابی، حسین (۱۴۰۴). عدالت کیفری در محاصره رسانه، چاپ نخست، تهران: البرز.

    • صبوری، علی (۱۴۰۲). نظام عدالت کیفری و تحولات نوین، چاپ نخست، تهران: دادگستر.

    • عباسی، حسین (۱۴۰۲). عدالت اجتماعی و حقوق بشر در پرتو کرامت انسانی، چاپ نخست، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

    • عسکرینژاد امیری، زهرا و زنجانی، نسترن و پورامینی، فاطمه و عسکرینژاد امیری، محمد (۱۴۰۳). «شناسایی اخبار جعلی در پرتو حق دسترسی آزاد به اطلاعات»، مطالعات فقه و حقوق رسانه، دوره ۶، شماره ۲ (پیاپی ۱۲).

    • قاری سیدفاطمی، سید محمد (۱۴۰۱). حقوق بشر در جهان معاصر، جلد نخست، تهران: شهر دانش.

    • قدمی عزیزآباد، مصیب و قدسی، سید ابراهیم و صادقی، آزاده (۱۴۰۴). «مفهوم‌شناسی جرائم ناشی از نفرت در سیاست کیفری ایران و آمریکا»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۹، شماره ۱۳۰.

    • قربانپور، حمید و ساداتی، سید محمدمهدی و جمادی، علی (۱۴۰۱). «نقد پدیده عوام‌گرایی کیفری با تأکید بر رویکرد نظام عدالت کیفری ایران»، مطالعات میان‌رشته‌ای فقه، دوره ۲، شماره ۲ (پیاپی ۶).

    • ناجی، مرتضی (۱۳۹۶). دادرسی بی‌طرفانه در امور کیفری، چاپ دوم، تهران: شهردانش.

    • نریمانی زمان‌آبادی، سید مهدی و زنگنه، ابراهیم (۱۴۰۰). امر به معروف و نهی از منکر، چاپ دوم، مشهد: زائر رضوی.

    • وی رابرتز، جولیان (۱۴۰۳). عوام‌گرایی کیفری و افکار عمومی، برگردان: زینب باقری‌نژاد و همکاران، چاپ دوم، تهران: میزان.

     ب. انگلیسی

    * Aleem, Yasir; Khan, Sanan Waheed; Jamroze, Saima (2021), Media's Portrayal of Crime and Public Perception toward the Criminal Justice System, Bulletin of Business and Economics, Vol 10, No 4.
    * Brawley, Edward A. (2025), Promoting Social Justice in Partnership with the Mass Media, Journal of Social Service Research, Vol 26. N13.
    * Chermak, Steven M. ; Lind, Amy A. ; Mc Garrell, Edmund F. (2024), Crime and the Media. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
    * Curiel, Rafael Prieto; Cresci, Stefano; Muntean, Cristina Ioana (2020), Crime and its fear in social media, Palgrave Communications, Vol 6, No 1.
    * Dixon, Patricia J.; Dundes, Lauren (2020), Exceptional Injustice: Facebook as a Reflection of Race- and Gender-Based Narratives Following the Death of George Floyd, Social Sciences, Vol 9, No 12.
    * Garland, David (2021), The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society, Chicago, University of Chicago Press.
    * Gies, Lieve (2025), Trial by Media: Participatory Justice in a Networked World, London: Palgrave Macmillan.
    * Greer, Chris (2023), Media and Crime: A Reader. New York: Routledge.
    * Hu, Xiaochen; Lovrich, Nicholas (2024), Social Media and Criminal Justice, New York: Routledge.
    * Kelley, Elizabeth (2024), The State of Criminal Justice, Chicago, IL: American Bar Association.
    * Robinson, Matthew B. (2023), Media Coverage of Crime and Criminal Justice, Fourth Edition,Durham, NC: Carolina Academic Press.
    * Smith, Rosie (2022), The Spectacle of Criminal Justice: Mass Media and the Criminal Trial, Bingley, UK: Emerald Publishing Limited.

دوره 90، شماره 134
تابستان 1405
صفحه 495-537

  • تاریخ دریافت 18 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 30 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 11 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405