مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مطالبه خسارات دادرسی خوانده از خواهان؛ با تأکید بر رویه قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
10.22106/jlj.2025.2045379.6103
چکیده
ماده 515 قانون آیین دادرســی دادگاه های عمومــی و انقلاب در امور مدنی در خصوص مســؤولیت خواهان در مقابل خوانده نســبت به خســارات دادرسی با جمله: «خوانده نیز می تواند خسارتی را که عمداً از طرف خواهان با علم به غیر محق بودن در دادرسی به او وارد شده از خواهان مطالبه نماید،» بیانی متفاوت از فرض مقابل آن؛ یعنی مطالبه خسارت از ســوی خواهان نسبت به خوانده دارد. ماده پیش گفته چنین مطالبه ای را بدون تقدیم دادخواســت و در اثنای دادرسی مقرر کرده است و در مواد 109و 144 همین قانون نیز اخذ تأمین از خواهان برای جبران خســارات دادرسی خوانده در دعوای واهــی و در دعوای اتباع بیگانه به طرفیت خوانده ایرانی را مورد نظر قرار داده اســت. عبارت «هزینه دادرسی» در این دو ماده و سکوت آن مواد در خصوص چگونگی مطالبه و جبران خسارت خوانده از تأمین اخذ شده از خواهان، موجبات بحث و اختلاف نظر را در دکترین حقوقی و رویه قضایی فراهم کرده است که بررسی و تحلیل در این زمینه را می طلبد. این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی با نظرات ارائه شده در این زمینه را بررسی و مورد نقد قرار میدهد و نتیجه می گیرد که عبارت ماده 515در بیان شرایط مسؤولیت خواهان نسبت به خسارات دادرسی خوانده، سختگیرانه است و لذا مناسب است رویه قضایی در تعدیل آن، صدور حکم به رد خواسته را اماره عمد و علم خواهان به بی حقی تلقی کند. همچنین عبارت «هزینه دادرسی» در مواد 109و 144را باید مبنی بر مسامحه و به معنای خسارات دادرسی خوانده در نظر گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Defendant’s Claim for Damages from the Plaintiff

نویسنده English

Mahdi Hasanzadeh
Professor, Department of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Article 515 of the Civil Procedure Law states in a different statement regarding the liability of the plaintiff against the defendant for litigation damages compared to the liability of the defendant against the plaintiff: “... the defendant can also claim damages intentionally caused by the plaintiff with knowledge of being unjustified in the proceedings brought against him ...” This different and notable expression of the legislator needs to be investigated. In the same article regarding how to claim damages in the proceedings, it has been established the possibility of such a claim without submitting a petition during the proceedings. In articles 109 and 144 of that law, it is prescribed to obtain security from the plaintiff to compensate for the damages of the defendant’s proceedings in fictitious lawsuits and in lawsuits of foreign nationals against of the Iranian defendant. The phrase “litigation fee” in these two articles and the silence of those articles regarding how to claim and compensate the defendant from the provision received from the plaintiff, has caused a debate and disagreement, which requires investigation and analysis in this field. The examination of the issue shows that the wording of Article 515 is strict in expressing the conditions of the plaintiff’s liability for the defendant’s legal damages, and judicial practice can modify it by considering the judgment against the plaintiff as evidence of intent and his knowledge of wrongdoing. The wording of “legal costs” in Articles 109 and 144 is also based on negligence and should be considered to mean the defendant’s legal damages.

کلیدواژه‌ها English

litigation damages
defendant
petitioner
providing fictitious lawsuits
providing from foreign nationals
  • فهرست منابع

    الف. فارسی

    • افتخار جهرمی، گودرز و السان، مصطفی (۱۳۹۶). آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ نخست، تهران: میزان.

    • افتخار جهرمی، گودرز و السان، مصطفی (۱۳۹۹). آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ نخست، تهران: میزان.

    • افتخار جهرمی، گودرز و بهرامی، احسان (۱۴۰۴). «خوانده غیرمرتبط در دادرسی مدنی؛ با تأکید بر رویه قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۹، شماره ۱۳۲، صص ۱۰۵–۱۳۵.

    • پژوهشکده استخراج و مطالعات رویه قضایی (۱۳۹۶). مجموعه آرای قضایی دادگاه‌های تجدیدنظر استان تهران (حقوقی) بهار ۱۳۹۳، جلد نخست، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.

    • حیاتی، علی‌عباس (۱۳۹۰). آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ دوم، تهران: میزان.

    • خالقیان، جواد (۱۳۸۵). تأمین خسارت احتمالی، چاپ نخست، تهران: مهاجر.

    • زراعت، عباس (۱۳۸۹). محشای قانون آیین دادرسی مدنی، چاپ سوم، تهران: ققنوس.

    • شمس، عبدالله (۱۳۸۸). آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد نخست، چاپ بیست‌ویکم، تهران: دراک.

    • شمس، عبدالله (۱۳۸۹). آیین دادرسی مدنی (دوره پیشرفته)، جلد سوم، چاپ هجدهم، تهران: دراک.

    • صدرزاده افشار، سید محسن (۱۳۸۷). آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد سوم (۳ جلد در یک مجلد)، چاپ دهم، تهران: جهاد دانشگاهی واحد علامه طباطبایی.

    • طهماسبی، علی و شیرازی، علی (۱۴۰۵). «معیار تمایز دفاع از دعوای متقابل»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۹۰، شماره ۱۳۳، صص ۳۱–۵۰

    • غفاری، جلیل (۱۳۸۴). آیین دادرسی مدنی، چاپ سوم، تهران: دانشگاه پیام‌نور.

    • فتحعلی، محمدهادی (۱۳۸۲). «بررسی تحولات قوانین و رویه قضایی در خصوص خسارت دادرسی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۶۷، شماره ۴۲، صص ۱۰۵–۱۴۰.

    • فیاض، مرتضی (۱۳۹۲). «ضمان خسارت دادرسی»، مجله فقه اهل بیت، سال ۱۹، شماره ۷۳، صص ۲۳–۵۴.

    • کریمی، عباس (۱۳۸۹). آیین دادرسی مدنی، چاپ دوم، تهران: مجد.

    • متین، احمد (بی‌تا). مجموعه رویه قضایی قسمت حقوقی، بی‌جا: بی‌نا.

    • مردانی، نادر و بهشتی، محمدجواد (۱۳۸۹). آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: میزان.

    • مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه (۱۳۹۶). پیشینه رویه قضایی در ایران در ارتباط با آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ اول، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.

    • ملکوتی، رسول (۱۳۹۹). آیین دادرسی مدنی، جلدهای دوم و سوم، چاپ نخست، تهران: خرسندی.

    • مهاجری، علی (۱۳۸۹). مبسوط در آیین دادرسی مدنی، جلدهای دوم و چهارم، چاپ دوم، تهران: فکرسازان.

    • واحدی، قدرت‌الله (۱۳۷۸). آیین دادرسی مدنی، جلد سوم، چاپ دوم، تهران: میزان.

    • یمرلی، صالح و کریمی، عباس (۱۳۹۶). «مطالعه تطبیقی قواعد خسارت دادرسی مدنی در حقوق ایران، انگلیس و آمریکا»، حقوق تطبیقی (نامه مفید)، دوره ۴، شماره ۱ (پیاپی ۷)، صص 191-210

     

    ب. انگلیسی

    * Couchez, Gerard et Xavier Lagarde (2011), Procedure Civile, 16e edition, Paris: Dalloz.
    * Guinchard, Serge et Frederique Ferrend et Cecile Chainais(2008), Procedure Civile, 29e edition, Paris: Dalloz.
    * Lefort, Christophe (2009), Procedure Civile, 3e edition, Paris: Dalloz.
    * Sime, Stuart (2009), Civil Procedure, Twelfth edition, New York: Oxford.
    * Sophine, Gjidara- Decaix (2010), “les regles de repartition des frais en procedure civile”. Revue international de droit compare, Vol. 62 n.2, pp. 325- 360.
    * Vancen, Jean et Serge Guinchard (2001), Procedure Civile, 26e edition, Paris: Dalloz.

     

     

     

    پ. اینترنتی
    * سامانه ملی آرای قضایی: https://ara.jri.ac.ir

دوره 90، شماره 134
تابستان 1405
صفحه 121-155

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 05 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405