قوه قضائیه مجله حقوقی دادگستری 1735-4358 مقالات آماده انتشار 2026 05 25 Dowry (Mahr) in the Duality of Law and Social Life: A Structural-Actual Analysis of the Competing of Wills مهریه در دوگانۀ قانون و زیست اجتماعی: تحلیل ساختار–کنشی تقابل اراده‌ها 735983 10.22106/jlj.2026.2082926.6469 FA حمید نادری استادیار، گروه آینده پژوهشی قضایی، پژوهشکده قوه قضائیه، تهران، ایران. 0000-0003-3470-1940 Journal Article 2026 01 04 The institution of mahr in Iran has increasingly become a focal point of legal and social debate, shaped by broader socio economic changes. While the legal system seeks to impose a formal and predictable order, mahr simultaneously unfolds within the lived realities of everyday life, where it operates as a tool for risk management, post divorce economic security, and a symbolic resource for bargaining and influence in informal arenas. This dual positioning generates the study’s central question: how the legal structure interacts with the strategic actions of social actors, and what dynamics emerge from this interaction within the institution of mahr. The study aims to present a sociological analysis of mahr as a dynamic institution grounded in the concept of “living law,” examined through a structure–agency lens. Methodologically, it adopts a qualitative approach based on thought experiments within an interpretive critical framework, drawing on Pierre Bourdieu’s theoretical concepts. In this perspective, both structure (the legislator’s intent) and agency (spouses’ practices) are shaped by habitus—internalized dispositions and learned patterns of action. Behaviors related to mahr, from full legal enforcement to its use as leverage or pressure, thus manifest within a field organized by these habitus driven logics. The findings indicate that mahr in Iran is undergoing a transitional phase in which the legal structure alone cannot regulate its evolving functions. The structure–agency analysis shows that the dynamics of social life exert greater influence than the rigid norms of formal law, continually reshaping the meaning and function of mahr. The article’s main contribution lies in developing a conceptual framework that connects the notion of living law to this localized legal–social institution, offering insights for scholars and policymakers seeking to understand the persistent gap between “law on the books” and “law in action.” نهاد مهریه در ایران متناسب با تحولات اجتماعی و اقتصادی، به یک کانون مناقشه اجتماعی و حقوقی تبدیل شده است. این نهاد، تحت اراده قانون‌گذار، به دنبال اِعمال یک نظم ساختاری و رسمی است و از سویی دیگر، درگیر پیچیدگی‌های زیست اجتماعی مردم است که در آن، مهریه به ابزاری در دست بازیگران اجتماعی برای مدیریت ریسک، تأمین اقتصادی پس از طلاق، یا حتی نمادی از قدرت و چانه‌زنی در فضای غیررسمی تبدیل شده است. مسئله‌مندی نوشتار پیرامون شکاف میان این دو حوزه شکل گرفته است: چگونه ساختار قانونی (قانون‌گذاری) با کنش‌های استراتژیک بازیگران اجتماعی (زیست اجتماعی) در تعامل است و این تقابل چه دینامیکی را در نهاد مهریه ایجاد کرده است؟ هدف پژوهش، ارائه یک تحلیل جامعه‌شناختی برپایة رویکرد ساختار–کنش از مهریه به‌عنوان یک نهاد پویا و مبتنی بر حقوق زنده است. روش‌ پژوهش بر پایه رویکرد انتقادی و چارچوب نظری پیر بوردیو بنا شده است که در این چارچوب فکری، ساختار (همان اراده قانون‌گذار) و کنشِ (زوجین) با عادت‌واره‌هایی به مثابة مجموعه تمایلات و شیوه‌های عمل آموخته‌شده خاص خود هستند و کنش‌های آن‌ها در قبال مهریه (مطالبه کامل یا استفاده به‌عنوان اهرم فشار) تجلی فضای کنشی مبتنی بر عادت‌وارة است. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که نهاد مهریه در ایران در یک مرحله گذار قرار دارد که در آن، اراده قانون‌گذار به‌تنهایی توانایی مدیریت کارکرد این نهاد را ندارد. تحلیل ساختار–کنشی نشان می‌دهد که پویایی زیست اجتماعی قوی‌تر از ساختار خشک قانونی عمل کرده و به‌طور مداوم در حال بازتعریف معنا و کارکرد مهریه است. سهم اصلی این مقاله در ارائه یک چارچوب نظری منسجم برای درک این پویایی، از طریق مراجعه به حقوق زنده و پیوند زدن آن به یک نهاد حقوقی-اجتماعی بومی (مهریه) است. این یافته‌ها می‌تواند برای قانون‌گذاران و حقوق‌دانان در جهت درک بهتر تفاوت میان قانون نوشته شده و قانون زیسته راهگشا باشد.