قوه قضائیه مجله حقوقی دادگستری 1735-4358 89 131 2025 12 22 The multiplicity of causes and challenges of damage distribution in Iranian law with emphasis on the feasibility of using mathematics and artificial intelligence تعدد اسباب و چالش های توزیع خسارت در حقوق ایران؛ با تاکید بر امکان سنجی استفاده از ریاضیات و هوش مصنوعی 177 207 731267 10.22106/jlj.2025.2048335.6141 FA مجید رضائی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه میبد (نویسنده مسؤول) 0009-0000-1304-2101 حمید روستایی صدر آبادی استادیار گروه حقوق دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه میبد 0000-0002-1853-7530 نصراله جعفری خسرو آبادی دانشیار گروه حقوق دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه میبد 0000-0002-5960-8622 پگاه سرمدی استادیار گروه حقوق دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه میبد Journal Article 2024 12 17 Examining the validity of the "expert theory" in the process of distributing damages and the issues surrounding it is one of the most challenging jurisprudential and legal issues that has always been and will be a point of contention among experts in the history of civil liability law. From the perspective of civil liability, examining a liability-generating event is a process that begins with choosing the basis of civil liability and ends with the distribution of damages. In this article, using a combined study method (library and field), an attempt has been made to answer questions such as: Is the distribution of damages among various officials in the Iranian legal system a matter of decree that the legislator should determine, or is it a matter of fact that, like other subject-matter matters, should be left to the investigating authority to determine? What role does the expert theory play in this process and under what circumstances can it be relied upon? Can mathematics and then artificial intelligence be used in the distribution of damages? It seems that although the distribution of damages in Imami jurisprudence and statutory laws is apparently considered a judicial matter, it is in essence a subjective matter. Therefore, in order to issue a ruling on the distribution of damages, especially in complex legal cases, referring to expert theory - by observing specific rules and criteria and without delegating judgment to experts, contrary to the usual practice in courts - is a worthy and necessary step. Finally, utilizing mathematics, converting qualitative indicators into quantitative ones, designing precise formulas, and using the capabilities of artificial intelligence can make the distribution of damages scientific and integrated, minimize the application of taste, and restore expert theory to its original and true position. <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'B Yekan'; mso-ascii-font-family: Calibri; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-font-family: Calibri; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">بررسی اعتبار «نظریه کارشناسی» در فرایند توزیع خسارت و مسائل پیرامون آن، یکی از چالش‌ برانگیزترین موضوعات فقهی و حقوقی است. از منظر مسؤولیت مدنی، بررسی حادثه موجد ضمان، فرایندی است که با انتخاب مبنای مسؤولیت مدنی آغاز و به توزیع خسارت ختم می‌شود. در این نوشتار، با روش مطالعاتی ترکیبی (کتابخانه‌ای و میدانی)، کوشش شده است به این سؤال‌ که آیا توزیع خسارت میان مسؤولان متعدد، امری حکمی و به عهده قانون‌گذار است یا موضوعی و به تشخیص مقام قضایی است می‌پردازد و نقش نظریه کارشناسی در این فرایند و چگونگی بهره‌بردن از علم ریاضیات و هوش مصنوعی در توزیع خسارت را مورد بررسی قرار می‌دهد. به نظر می‌رسد هرچند توزیع خسارت در فقه امامیه و قوانین موضوعه ظاهراً امری حکمی تلقی می‌شود، لیکن در ماهیت، امری موضوعی است. از این رو، برای صدور حکم توزیع خسارت، مراجعه به نظریه کارشناسی با رعایت قواعد و معیارهای مشخص و بدون تفویض امر قضاوت به کارشناسان، اقدامی شایسته و ضروری است. هم‌چنین بهره‌گیری از علم ریاضیات، تبدیل شاخص‌های کیفی به کمی، طراحی فرمول‌های دقیق و استفاده از توانمندی‌های هوش مصنوعی، می‌تواند توزیع خسارت را علمی و یکپارچه سازد، اعمال سلیقه را به حداقل رساند و نظریه کارشناسی را به جایگاه اصیل و واقعی خود بازگرداند.</span> https://www.jlj.ir/article_731267_c0048c2de8a27b5cf26f9a10571b743a.pdf