قوه قضائیه مجله حقوقی دادگستری 1735-4358 90 134 2026 08 23 The Defendant’s Claim for Damages from the Plaintiff مطالبه خسارات دادرسی خوانده از خواهان؛ با تأکید بر رویه قضایی 121 155 731266 10.22106/jlj.2025.2045379.6103 FA مهدی حسن زاده استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-3851-6489 Journal Article 2024 11 09 Article 515 of the Civil Procedure Law states in a different statement regarding the liability of the plaintiff against the defendant for litigation damages compared to the liability of the defendant against the plaintiff: “... the defendant can also claim damages intentionally caused by the plaintiff with knowledge of being unjustified in the proceedings brought against him ...” This different and notable expression of the legislator needs to be investigated. In the same article regarding how to claim damages in the proceedings, it has been established the possibility of such a claim without submitting a petition during the proceedings. In articles 109 and 144 of that law, it is prescribed to obtain security from the plaintiff to compensate for the damages of the defendant’s proceedings in fictitious lawsuits and in lawsuits of foreign nationals against of the Iranian defendant. The phrase “litigation fee” in these two articles and the silence of those articles regarding how to claim and compensate the defendant from the provision received from the plaintiff, has caused a debate and disagreement, which requires investigation and analysis in this field. The examination of the issue shows that the wording of Article 515 is strict in expressing the conditions of the plaintiff’s liability for the defendant’s legal damages, and judicial practice can modify it by considering the judgment against the plaintiff as evidence of intent and his knowledge of wrongdoing. The wording of “legal costs” in Articles 109 and 144 is also based on negligence and should be considered to mean the defendant’s legal damages.<br><br> ماده 515 قانون آیین دادرســی دادگاه های عمومــی و انقلاب در امور مدنی در خصوص مســؤولیت خواهان در مقابل خوانده نســبت به خســارات دادرسی با جمله: «خوانده نیز می تواند خسارتی را که عمداً از طرف خواهان با علم به غیر محق بودن در دادرسی به او وارد شده از خواهان مطالبه نماید،» بیانی متفاوت از فرض مقابل آن؛ یعنی مطالبه خسارت از ســوی خواهان نسبت به خوانده دارد. ماده پیش گفته چنین مطالبه ای را بدون تقدیم دادخواســت و در اثنای دادرسی مقرر کرده است و در مواد 109و 144 همین قانون نیز اخذ تأمین از خواهان برای جبران خســارات دادرسی خوانده در دعوای واهــی و در دعوای اتباع بیگانه به طرفیت خوانده ایرانی را مورد نظر قرار داده اســت. عبارت «هزینه دادرسی» در این دو ماده و سکوت آن مواد در خصوص چگونگی مطالبه و جبران خسارت خوانده از تأمین اخذ شده از خواهان، موجبات بحث و اختلاف نظر را در دکترین حقوقی و رویه قضایی فراهم کرده است که بررسی و تحلیل در این زمینه را می طلبد. این نوشتار به روش توصیفی تحلیلی با نظرات ارائه شده در این زمینه را بررسی و مورد نقد قرار میدهد و نتیجه می گیرد که عبارت ماده 515در بیان شرایط مسؤولیت خواهان نسبت به خسارات دادرسی خوانده، سختگیرانه است و لذا مناسب است رویه قضایی در تعدیل آن، صدور حکم به رد خواسته را اماره عمد و علم خواهان به بی حقی تلقی کند. همچنین عبارت «هزینه دادرسی» در مواد 109و 144را باید مبنی بر مسامحه و به معنای خسارات دادرسی خوانده در نظر گرفت. https://www.jlj.ir/article_731266_1f30e8754a930701b695aa8604e1582f.pdf