مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مسؤولیت کیفری اشتقاقی؛ نگره‌ای برای مقابله با جرم‌های سازمان‌یافته

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران
10.22106/jlj.2025.2057911.6276
چکیده
بیش از دو قرن، مسؤولیت کیفری بیشتر بر عهدۀ مباشر مادی جرم نهاده می شد و گونه های دیگر مداخله در ارتکاب جرم از قبیل معاونت، استثنایی تلقی شده و تحت شرایط خاصی مورد تعقیب قرار می گرفت. امروزه، با دگرگونی رویدادهای اجتماعی و منطق حقوقی و گســترش جرم های سازمان یافته و روی آوری به اصل تقدم پیش گیرانه، قلمرو مسؤولیت کیفری نیز دگرگون شده است. مسؤولیت کیفری اشتقاقی، مسؤولیت همکاران مســتقیم و غیر مستقیم جرم می باشــد که در قوانین ایران و دکترین حقوقی به صورت کامل پذیرفته نشــده اســت. این نوع مسؤولیت که دارای چهار پایۀ اساسی شامل عمومیت، ســزامندی مجازات رفتار اصلی و فرعی، هدف مندی و ادغام پذیری اســت، می تواند چندگانه باشــد و محدود به اشــتقاق اولیه نماند. بر اساس یافته های این پژوهش، برای مقابله با جرائم ســازمان یافته بهتر است حالت های اشتقاق چندگانۀ موازی و ســریالی در قوانیــن کیفری به صورت صریح پیش بینی شــود. این نگرۀ نو می تواند از بی کیفرمانی عوامل دخیل در جرم و مجازات افراد غیر دخیل پیشگیری کند. این پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه ای و آرای قضایی با رویکرد توصیفی-تحلیلی، جنبه های گوناگون نگرۀ مســؤولیت کیفری اشتقاقی را به عنوان مرزهای جدید عدالت کیفری با تکیه بر آرای قضایی مورد بررسی قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Derivative Criminal Liability; a Theory for Combating Organized Crimes

نویسندگان English

Fardin Shaghaghi 1
Bagher Shamloo 2
Nasrin Mehra 3
1 M.A. Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Associate professor of law, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti university.
3 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

For over two centuries, criminal liability was mostly placed upon the material perpetrator of the crime and other forms of involvement in the commission of a crime, such as complicity, were deemed exceptional and prosecuted only under specific conditions. Today, due to shifts in social phenomena and legal logic, the expansion of organized crimes, and the adoption of the principle of preventive priority, the scope of criminal liability has undergone a fundamental transformation. Derivative criminal liability pertains to the responsibility of both direct and indirect accomplices, a concept that has not been fully embraced within Iranian statutes or legal doctrine. This form of liability, predicated on four fundamental pillars, namely Generality, the Liability to Punishment of the Principal and Secondary Conduct, Purposefulness, and Assimilation, can be multifaceted and is not confined to primary derivation. Based on the findings of this research, to effectively combat organized crime, it is recommended that parallel and serial modes of multiple derivation be explicitly incorporated into penal codes. This novel theory can prevent the impunity of agents involved in the crime while simultaneously safeguarding against the punishment of non-complicit individuals. Employing a descriptive-analytical approach based on library resources and case law, this research examines the various dimensions of derivative criminal liability as the new frontiers of criminal justice, with a particular focus on judicial decisions.

کلیدواژه‌ها English

Aiding and Abetting
Conspiracy
Co-perpetration
Criminal Attempt
Derivative Criminal Liability
Organized Crimes
فهرست منابع
الف. فارسی
* اردبیلی، محمدعلی (1397)، حقوق جزای عمومی، جلد دوم، چاپ چهل‌ و ‌نهم، تهران: میزان.
* اردبیلی، محمدعلی و فروتن، مصطفی (1395)، «فاعل معنوی در حقوق کیفری ایران»، فصل‌نامه تحقیقات حقوقی، دوره 19، شماره 73.
* ابوالحسنی، رضا، بشیریه، تهمورث و یوسفی صادقلو، مهدی (1404)، «نقش جرایم سازمان‌یافته در حوزه ورزش به منظور تامین مالی تروریسم و سازکار مقابله با آن»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 89، شناره 130.
* برهانی، محسن و لطفعلی‌زاده، الهه (1401)، تأملات، چاپ نخست، تهران: قوه قضاییه.
* جعفری، مجتبی (1396)، «بازاندیشی در مفهوم مسؤولیت کیفری فعل غیر»، پژوهش حقوق کیفری، سال ششم، شماره 20.
* حاجی‌بیگی، سحر و عالی‌پور، حسن و پاکزاد، بتول (1402)، «رابطه استناد در جرائم زیست ‌محیطی در پرتو عاریتی‌سازی مسؤولیت کیفری؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها» مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، دوره 11، شماره 21.
* درخشان، محمدرضا و رضایی، غلامحسین و فروتن، مصطفی (1399)، «مسؤولیت کیفری مداخله‌کنندگان در گروه‌های مجرمانه در حقوق ایران و اسناد بین‌الملل»، سال سوم، شماره 1.
* رضائیان کوچی، محمدرضا (1393)، «مبانی مسؤولیت کیفری عاریتی (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و کامن‌لا)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، کرمان: دانشگاه شهید باهنر.
* رنجبر، حسین (1395)، مسؤولیت کیفری نیابتی، چاپ نخست، تهران: شهر دانش.
* سلیمانی، حمید (1401)، «مطالعه فقهی سازمان‌یافتگی جرم در پرتو اعانه بر اثم»، دو فصل‌نامه علمی- ترویجی مطالعات فقه امامیه، سال دهم، شماره 19.
* صبری، نورمحمد (1398)، آموزه‌های حقوق جزای عمومی، چاپ دوم، تهران: مساوات.
* غلامی، علی و بحیرایی، امیرحسین (1396)، «فاعل معنوی جرم و ارتباط آن با عناوین مشابه»، فصل‌نامه تعالی حقوق، دوره 3، شماره 20.
* کوشا، جعفر و علیزاده، اکبر (1403)، «واکاوی مسئولیت کیفری ترور سردار سلیمانی بر مبنای اشکال مسئولیت کیفری بین‌المللی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 126.
* ملکی، علی و رنجبر، حسین و هدایتی، علی و رکنی، مهرداد (1393)، «مسؤولیت کیفری نیابتی»، همایش ملی رویکردهای کاربردی و پژوهشی در علوم انسانی و مدیریت.
* منصورآبادی، عباس (1399)، مختصر حقوق جزای عمومی، چاپ دوم، تهران: میزان.
* میرمحمد صادقی، حسین (1401)، جرائم علیه تمامیت جسمانی اشخاص، چاپ سی‌ام، تهران: میزان.
* میرمحمد صادقی، حسین (1399)، جرائم علیه مصالح عمومی کشور، چاپ چهل‌ و‌ یکم، تهران: میزان.
* میرمحمد صادقی، حسین (1400)، حقوق جزای عمومی، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: دادگستر.
* نوربها، رضا (1390)، زمینه حقوق جزای عمومی، چاپ بیست ‌و نهم، تهران: دادآفرین.
* یکرنگی، محمد و شعبانی حمیدآبادی، فائزه (1401)، «عدم مداخله در رفتار مجرمانه و تحمیل مسؤولیت کیفری: مسؤولیت بر پایۀ اقدام بر اساس هدف مشترک در حقوق بین‌الملل و ایران»، تحقیقات حقوقی، شماره 97.
* یوسفیان شوره‌دلی، بهنام و رسولی آستانی، لیلا (1397)، «بازاندیشی در تعریف شرکت در جرم برای مقابله با فعالیت‌های هماهنگ و گروهی مجرمانه»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال نهم، شماره 1.
* یوسفیان شوره‎دلی، بهنام (1393)، «کانون مشترک مجرمانه: جستجوی توصیف مناسبی برای مسؤولیت جنایتکاران بین‌المللی فراسوی مباشرت مادی»، تحقیقات حقوقی، شماره 68.
ب. انگلیسی
* Baker, D. J. (2016a). Reinterpreting criminal complicity and inchoate participation offences. Routledge.
* Britain, G. (2007). Participating in crime, First Ed, The Stationery Office.
* Hallevy, G. (2012). The Matrix of Derivative Criminal Liability, First ed, Springer Science & Business Media.
* Horder, J. (2019). Ashworth’s Principles of Criminal Law. Oxford University press.
* Horder, J., & Hughes, D. (2009). Joint Criminal Ventures and Murder: The Prospects for Law Reform. King’s Law Journal, 20(3), 379–401. https://doi.org/10.1080/09615768.2009.11423681
* K. Puji Prayitno, & D. Hapsari Retnaningrum. (2019). Application of the Vicarious Liability Principles in Environmental Crime. Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/icglow-19.2019.66
* Wang, Bo. (2018). Participation in Crimes: An End to Derivative Complicity Liability?, China, Law Press.
دوره 89، شماره 132
زمستان 1404
صفحه 335-361

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 19 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404