مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

حجیت و اعتبار پلی گرافی در ترازوی سنجش فقهی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
10.22106/jlj.2026.2057960.6278
چکیده
شتاب فزاینده تولید علم در دنیای معاصر، دریچه های جدیدی از تکنولوژی را به روی جهانیان گشوده است. از این حیث نظام های قضایی شاهد ورود فناوری های نوینی بوده اند که دگرگونی های چشــمگیری را در فرایند دادرسی ایجاد نموده است. این تحولات اگرچه نویدبخش بوده و می تواند دســتگاه قضا را یاری رســان باشد اما با چالش هایی نیز همراه اســت؛ از جمله این که حجیت شــرعی پاره ای از این ابزارها مانند پلی گرافی یا دســتگاه ســنجش صداقت افراد محل تأمل است. نظر به اهمیت بحث، جستار حاضر در پژوهشی مساله محور و با اتخاذ رویکرد توصیفی-تحلیلی، به تحلیل اعتبار و وجاهت پلی گرافی از منظر فقهی پرداخته است. رهاورد پژوهش نشان می دهد فناوری پلی گرافی به دلیــل ماهیت ظن آور و خطاپذیر خود، طبق اصل اولیه عــدم حجیت ظن، با چالش و محظور تردید در اعتبار یافته های آن مواجه اســت؛ با برخی از قواعد و اصول پذیرفته شده فقهی مانند مدلول قاعده بینه، اصل ترجیح عفو بــر کیفر، اصل برائت ذمه متهم و مفاد قاعــده کرامت در تقابل بوده و یارای اثبات و تحمیل یافته های خود را بر نظام دادرسی کشور ندارد و نهایتا می تواند به مثابه شیوهای آلی و نه استقلالی، در فرایند دادرسی به کار گرفته شود
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Authenticity and Validity of Polygraph in the Jurisprudential Assessment Scale

نویسنده English

Ali Mohammadian
Associate Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen, Iran.
چکیده English

The accelerating pace of scientific development in the contemporary world has opened new horizons of technology to humankind. In this regard, judicial systems have witnessed the introduction of innovative technologies that have brought significant transformations to the judicial proceedings. These developments, although promising and potentially helpful to the Judiciary, are also accompanied by challenges, including the fact that the religious authenticity of certain such tools, such as polygraphs or lie-detection devices, is a matter of reflection. Given the importance of the discussion, the present article, through a problem-oriented research and by adopting a descriptive-analytical approach, analyzes the validity and legitimacy of polygraphs from a jurisprudential perspective. The findings of the research indicate that polygraph technology, due to its conjectural and error-prone nature, pursuant to the primary principle of the non-authoritativeness of conjecture, is confronted with challenges and the impediment of doubt regarding the reliability of its finding; and it stands in opposition to some established juristic rules and accepted principles, such as the implication of the rule of evidence (bayyinah), the principle of preferring pardon over punishment, the presumption of innocence of the accused, and the content of the principle of dignity, and therefore lacks the capacity to prove and impose its findings upon the judicial system of the country, and ultimately may be used only as an instrumental, and not independent, method in the judicial proceedings.

کلیدواژه‌ها English

Authoritative Conjecture
Islamic Jurisprudence
Knowledge of the Judge
Polygraph
فهرست منابع
الف. فارسی
 ·       آقابابایی، حسن و احمدی‌ناطور، زهرا (۱۳۹۱)، «فناوری دروغ‌سنجی؛ تهدیدی بر علیه حریم خصوصی»، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، دوره ۳، شماره ۲.
·       ایازی، سید محمدعلی (۱۴۰۰)، اصل کرامت انسان به مثابه قاعده‌ای فقهی، تهران: سرایی.
·       جوادی آملی، عبدالله (۱۳۶۶)، کرامت در قرآن، تهران: مرکز نشر رجا.
·        حیدری، مسعود و صاحبان احمدی، جعفر (۱۳۹۹)، «جایگاه فقهی حقوقی فناوری دروغ‌سنج در کشف جرایم امنیتی»، فصل‌نامه امنیت‌پژوهی، دوره ۱۹، شماره ۷۱.
·        سلیمی، میررضا و گلدوست جویباری، رجب (۱۴۰۰)، «جایگاه پلی‌گرافی در نظام ادله کیفری ایران»، پژوهش حقوق کیفری، دوره ۱۰، شماره ۳۷.
·       شبیری زنجانی، سید موسی (۱۴۱۹ق)، کتاب نکاح، جلد بیست‌ و چهارم، قم: مؤسسه پژوهشی رأی‌پرداز.
·        طهماسبی، علی و شیرازی، علی (۱۴۰۳)، «چالش استماع دعاوی دارای خواهان‌های بالقوه در رویه قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۸، شماره ۱۲۸.
·       کشاورزی ولدانی، مرتضی (۱۴۰۴)، «تحلیل و قاعده‌انگاری فقهی "کل دعوی ملزمه معلومه فهی مسموعه" در شناخت و توسعه قلمرو اصل استماع دعوی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۹، شماره ۱۳۰.
·       گلدوزیان، ایرج (۱۳۷۵گفتارهایی در حقوق کیفری، تهران: دادگستر.
·       محقق داماد، سید مصطفی (۱۴۰۶ق)، قواعد فقه، جلد سوم و چهارم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
·       منتظری، حسینعلی (۱۳۸۴رساله استفتائات، جلد دوم، تهران: نشر سایه.
·       منتظری، حسینعلی (۱۴۰۹ق)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، جلد سوم، قم: مؤسسه کیهان
·       منتظری نجف‌آبادی، حسینعلی (۱۴۲۹ق)، حکومت دینی و حقوق انسان، قم: ارغوان دانش.
·       نراقی، مولی احمد بن محمد مهدی (۱۴۲۲ق)، رسائل و مسائل، جلد دوم، قم: کنگره نراقیان.
·       موسوی بجنوردی، سید محمد بن حسن (۱۴۰۱ق)، قواعد فقهیه، جلد نخست، تهران: مؤسسه عروج.
·       هاشمی شاهرودی، سید محمود و دیگران (۱۴۲۶ق)، فرهنگ فقه، جلد اول و دوم، قم: مؤسسه دائره‌المعارف فقه اسلامی.
ب: منابع عربی
 
·       ابن عابدین، محمدامین بن عمر (۱۴۱۲ق)، رد المحتار على الدر المختار، جلد ششم، بیروت: دار الفکر.
·       آلوسی، محمود بن عبدالله (۱۴۱۵ق)، روح المعانی، جلد یازدهم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
·       آملی، محمدتقی (۱۳۸۰ق)، مصباح‌الهدی فی شرح العروه الوثقی، جلد هفتم، تهران: دفتر مؤلف.
·       انصاری، مرتضی بن محمدامین (۱۴۱۶ق)، فرائد الاصول، جلد اول و دوم، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
·       بیهقی، احمد بن الحسین بن علی بن موسی (۱۴۲۴ق)، السنن الکبری، جلد هشتم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
·       ترمذی، محمد بن عیسی (۱۳۹۵ق)، سنن الترمذی، جلد چهارم، مصر: شرکه مکتبه و مطبعه مصطفی البابی الحلبی.
·       جزیری، عبدالرحمن (۱۴۱۹ق)، الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت، جلد پنجم، بیروت: دارالثقلین.
·       حسینی شاهرودی، سید محمود بن علی (۱۴۰۲ق)، کتاب الحج، جلد دوم، قم: مؤسسه انصاریان.
·       حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۹ق)، وسائل الشیعه، جلد بیست‌وهشتم، قم: مؤسسه آل البیت.
·       خویی، سید ابوالقاسم موسوی (۱۳۵۲ش)، أجود التقریرات، جلد دوم، قم: مطبعه العرفان.
·       دارقطنی، ابوالحسن علی بن عمر بن احمد (۱۴۲۴ق)، سنن الدارقطنی، جلد چهارم، بیروت: مؤسسه الرساله.
·       زحیلی، وهبه بن مصطفی (بی‌تا)، الفقه الاسلامی و أدلته، جلد هفتم، دمشق: دار الفکر.
·        سبحانی تبریزی، جعفر (۱۴۲۴ق)، الحج فی الشریعة الاسلامیة الغراء، جلد نخست، قم: مؤسسه امام صادق.
·       سبزواری، سید عبدالأعلی (۱۴۱۳ق)، مهذب الأحکام، جلد هجدهم، قم: مؤسسه المنار.
·       سرخسی، شمس الأئمه محمد بن احمد بن ابی سهل (۱۴۱۴ق)، المبسوط، جلد نهم، بیروت: دارالمعرفه.
·        شهید اول، محمد بن مکی (۱۴۱۷ق)، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، جلد سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
·       شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (۱۴۱۳ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الاسلام، جلد چهاردهم، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
·       صدر، سید محمد (۱۴۲۰ق)، ما وراء الفقه، جلد نهم، بیروت: دار الأضواء للطباعه و النشر و التوزیع.
·       صدوق، محمد بن علی بن بابویه (۱۴۱۵ق)، المقنع، قم: مؤسسه امام هادی.
·       صدوق، محمد بن علی بن بابویه (۱۴۱۳ق)، من لا یحضره الفقیه، جلد سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
·       طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۰ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد سیزدهم، بیروت: مؤسسه الأعلمی.
·       طباطبائی یزدی، محمد کاظم (۱۳۷۶العروه الوثقی، جلد دوم، قم: انتشارات اسماعیلیان.
·       طوسی، محمد بن حسن (۱۴۰۷ق)، الخلاف، جلد دهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
·       عراقی، ضیاءالدین (۱۳۸۸ش)، الاجتهاد و التقلید، قم: نوید اسلام.
·       علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱۴ق)، تذکره الفقهاء، جلد ششم، قم: مؤسسه آل البیت.
·       عوده، عبدالقادر (۱۴۱۱ق)، التشریع الجنائی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، جلد نخست، بیروت: دارالکاتب العربی.
·       فاضل آبی، حسن بن ابی طالب (۱۴۱۷ق)، کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، جلد دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
·       فاضل اصفهانی، محمد بن حسن (۱۴۱۶ق)، کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام، جلد دهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
·       فضل‌الله، محمدحسین (۱۹۹۷م)، الاستنساخ؛ جدل العلم و الدین و الأخلاق، دمشق: دارالفکر.
·       فیروزآبادی، سید مرتضی بن محمد (۱۴۰۰ق)، عنایه الاصول فی شرح کفایه الاصول، جلد سوم، قم: نشر فیروزآبادی.
·       کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق)، الکافی، جلد دوم و هفتم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
·       محقق حلی، جعفر بن حسن (۱۴۰۸ق)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد چهارم، قم: اسماعیلیان.
·       مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۸ق)، انوار الاصول، جلد سوم، قم: مدرسه امام علی (ع).
·       منتظری، حسینعلی (۱۴۱۷ق)، نظام الحکم فی الاسلام، قم: نشر سرایی.
·       موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا)، تحریر الوسیله، جلد دوم، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
·       موسوی خویی، ابوالقاسم (۱۴۰۹ق)، مبانی العروه الوثقی، قم: منشورات مدرسه دار العلم  لطفی.
·       موسوی خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۲۲ق)، مبانی تکمله المنهاج، جلد نخست، قم: مؤسسه إحیاء آثار الامام الخوئی.
·       موسوی اردبیلی، عبدالکریم (۱۴۲۷ق)، فقه الحدود و التعزیرات، جلد نخست، قم: مؤسسه النشر لجامعه المفید.
·       میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (۱۴۱۳ق)، جامع الشتات فی أجوبه السؤالات، جلد نخست، تهران: کیهان.
·       میرزای قمی، ابوالقاسم (۱۴۳۰ق)، القوانین المحکمه فی الاصول، جلد نخست، قم: إحیاء الکتب الاسلامیه.
·       میلانی، سید محمدهادی (۱۳۹۵ق)، محاضرات فی فقه الامامیه، مشهد: دانشگاه فردوسی.
·       نجفی، محمدحسن بن باقر (۱۴۰۴ق)، جواهر الکلام، جلد چهل ‌و یکم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
·       نراقی، مولی احمد بن محمد مهدی (۱۴۱۷ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
·       نسائی، ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب بن علی (۱۴۲۱ق)، السنن الکبری، جلد ششم، بیروت: مؤسسه الرساله.
پ. منابع انگلیسی
·       Allen, R. J., & Pardo, M. S. (2019), The Nature of Legal Proof, Cambridge University Press.
·       American Psychological Association (APA). (2004), Statement on the Use of the Polygraph, Washington, DC.
·       Ben-Shakhar, G., & Elaad, E. (2003), "The Validity of Psychophysiological Detection of Deception: A Meta-Analytic Review", Journal of Applied Psychology, Vol. 88, No. 1.
·       British Psychological Society. (2004), A Review of the Current Scientific Status and Fields of Application of Polygraphic Deception Detection.
·       Fiedler, K., Schmid, J., & Stahl, T. (2002), Psychological Review, Vol. 109, No. 3.
·       Grubin, D., & Madsen, L. (2005), "Accuracy and Utility of Polygraph Testing", British Medical Journal, Vol. 330, No. 7484.
·       Honts, C. R., & Raskin, D. C. (1988), "A field study of the validity of the directed lie control question", Journal of Police Science and Administration, Vol. 16, No. 3.
·        Imwinkelried, E. J. (2018), The Methods of Attacking Scientific Evidence (6th ed.).
دوره 89، شماره 132
زمستان 1404
صفحه 309-334

  • تاریخ دریافت 26 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 05 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 22 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404