مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

مبانی و آثار تمایز قبض و تسلیم در حقوق مدنی ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی ، دانشکده ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران ، بابلسر ، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی ، دانشکده ی حقوق و علوم سیاسی ، دانشگاه مازندران ، بابلسر ، ایران.
10.22106/jlj.2026.2050980.6190
چکیده
در ادبیات حقوقی، قبض و تســلیم مورد معامله در نگاه اول ممکن است ساده و حتی متحد به نظر برســد، ولی با اندکــی درنگ می توان دریافت که هر یک از این دو مفهوم در ماهیت، قلمرو شمول، مصادیق، زمان وقوع و ایجاد اثر حقوقی متفاوت بــوده و این موضوع با اختلاف نظرهــای گوناگون و بعضا متهافتی در حقوق ایران و فقه امامیه همراه بوده است و این پرسش را مطرح می سازد که آیا این دو مقوله دارای مفهوم و اثر یکسانی است یا خیر. این مقاله به روش تحلیلی-توصیفی و در پی پاســخ به پرسش پیش گفته، نتیجه می گیرد که قبض و تســلیم اگر چه از حیث ضمانت اجرا، قلمرو شمول، مصادیق و میزان تاثیر وقوع اشــتباه و غرور ظاهرا جدا از یکدیگرند، اما استدلال های طرفداران جدایی این دو مفهوم از یکدیگر قابل خدشه است و لذا ارجح است که قبض و تسلیم را دارای مفهومی واحد انگاشت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Foundation and Impacts of Distinction between Receipt and Delivery in the Civil Law of Iran

نویسندگان English

Seyyed Hasan Hoseini Moghaddam 1
Sina Ghasem zadeh 2
1 Associate Professor of Private Law, Department of Private Law , Faculty of Law and Political Sciences, University of Mazandaran ,Babolsar ,Iran.
2 PhD Candidate in (Private Law), Department of Private law , Faculty of Law and Political Sciences, University of Mazandaran ,Babolsar ,Iran.
چکیده English

At first glance, receipt and delivery of the subject matter of the contract may appear simple and even synonymous in legal terminology; however, upon closer examination, it becomes evident that each of these two concepts differs in nature, scope of application, instances, time of occurrence, and legal effects. This issue has been accompanied by various and sometimes conflicting opinions in the law of Iran and Shi’a (Imamiyyah) jurisprudence, and raises the question of whether these two notions truly share the same meaning and effect. This article, using a descriptive and analytical approach, seeks to answer this question and concludes that although receipt and delivery seem distinct in terms of legal sanctions, scope of application, instances, and the degree to which mistake or deception affects them, the arguments supporting the separation of these two concepts can be undermined. Therefore, it is preferable to regard receipt and delivery as having one and the same legal concept.

کلیدواژه‌ها English

Comparison
Delivery
Legal Nature
Receipt
Risk of Loss in Reciprocal Contracts
فهرست منابع
الف. فارسی
- اکرمی ابرقویی، زهرا (1389)، تبیین ماهیت و احکام تسلیم در عقود معاوضی در حقوق ایران و فقه امامیه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
- الشریف، محمدمهدی (۱۳۹۰)، «کیفیت و آثار تسلیم منفعت؛ مطالعه تطبیقی در فقه و قانون مدنی»، حقوق تطبیقی، دوره ۳، شماره ۲.
- امامی، سید حسن (1401)، حقوق مدنی، جلد نخست، چاپ چهلم، تهران: اسلامیه.
- امیرمعزی، احمد (1391)، قواعد حل تعارض در قانون حاکم بر تعهدات قراردادی، چاپ نخست، تهران: دادگستر.
 -امینی، منصور و نوعی، الیاس (1404)، «ایستایی و پویایی معنای متن؛ مطالعه موردی حقوق قراردادهای ایران و انگلستان»، مجله حقوقی دادگستری, دوره ۸۹، شماره ۱۳۰.
- ایزانلو، محسن و میرشکاری، عباس (1389)، « تقاص»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، شماره 3.
- بروجردی عبده، محمد (1380)، حقوق مدنی، چاپ نخست، تهران: مجد.
- پارساپور، محمدباقر و عیسائی تفرشی، محمد (1395)، «تحلیل فقهی و حقوقی تسلیم منفعت در قرارداد اجاره»، پژوهش‌های حقوقی تطبیقی، دوره 20، شماره 2.
- دهخدا، علی‌اکبر (1342)، لغت‌نامه دهخدا، جلد سی و چهارم، زیر نظر: محمد معین، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1357)، دائره المعارف حقوق مدنی و تجارت ،چاپ نخست، تهران: استاد.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1395)، ترمینولوژی حقوق، چاپ بیست و نهم، تهران: گنج دانش.
- جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1399)، فلسفه عمومی حقوق : تئوری موازنه،چاپ چهارم، تهران: گنج دانش.
- شهیدی، مهدی (1383)، سقوط تعهدات، چاپ ششم، تهران: مجد.
-شهیدی، مهدی (1402)، حقوق مدنی، آثار قردادها و تعهدات، جلد سوم، تهران: مجد.
- شیروی، عبدالحسین (1398)، حقوق قراردادها، چاپ سوم، تهران: سمت.
- صفایی، سید حسن و عادل، مرتضی و کاظمی، محمود و میرزانژاد، اکبر (1401)، حقوق بیع بین‌المللی، جلد دهم، تهران: دانشگاه تهران.
- عربیان، اصغر و خدابخشی، حسن (1390)، «تفاوت و آثار عملی قبض و تسلیم در عقود معاوضی»، پژوهش‌نامه فقه و حقوق اسلامی، سال چهارم، شماره 8.
- فیض، علیرضا (1385)، مبادی فقه و اصول، تهران: دانشگاه تهران.
- قاسم‌زاده، سید مرتضی (1377)، «تأثیر متقابل عقد و قبض و تسلیم»، دیدگاه‌های حقوقی، شماره ۹.
- قنبری، محمدرضا (1372)، مجموعه مقالات حقوقی، چاپ نخست، تهران: گنج دانش.
- کاتوزیان، ناصر (1400)، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ شصت و دوم، تهران: میزان.
- کاتوزیان، ناصر (1392)، عقود معین، جلد نخست، چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
- کاتوزیان، ناصر (1394)، دوره مقدماتی حقوق مدنی (اعمال حقوقی ) قرارداد-ایقاع، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-کشاورزی ولدانی، مرتضی (1404)، «تحلیل و قاعده انگاری فقهی «کل دعوی ملزمه معلومه فهی مسموعه» در شناخت و توسعه قلمرو اصل استماع دعوی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره ۸۹، شماره ۱۳۰.
- کریمی، عباس و کریمی، سحر (1396)، «اعمال نظریه تعدد قوانین (دپساژ) در انتخاب قانون حاکم»، فصل‌نامه مطالعات حقوق خصوصی ، دوره 47، شماره 1.
- مافی، همایون و مجتهدزاده، سیدحسین (1402)، «مقایسۀ نظریۀ تعدد قوانین حاکم (دپسژ) در تعهدات قراردادی در حقوق امریکا و اتحادیۀ اروپا»، مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، دوره ۱۴، شماره ۳۲.
- محقق داماد ، سید مصطفی (1395)، قواعد فقه- بخش مدنی 2، چاپ دوم، تهران: سمت.
- محقق داماد ، سید مصطفی و حدادی‌منش، مجید (1389)، «قبض حکمی ثمن در بیع سلم»، نشریه حقوق اسلامی، سال هفتم، شماره 26.
- محمدی، سام (1393)، «اثر اتلاف مبیع قبل از قبض از سوی شخص ثالث»، فصل‌نامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 44، شماره 2.
- معین، محمد (1371)، فرهنگ فارسی، جلد نخست، تهران: امیرکبیر.
- موسوی خمینی، سید روح الله (1395). ترجمه مباحث حقوقی تحریرالوسیله، برگردان: سید محمد موسوی بجنوردی، تهران: مجد.
ب. عربی
- ابن‌حمزه، عمادالدین ابن‌جعفر (1408ق)، الوسیله الی نیل الفضیله، قم: مکتبه آیه‌الله المرعشی.
- اراکی، محمدعلی (1415ق)، کتاب البیع، جلد دوم، قم: موسسه اسماعیلیان.
- اردبیلی، احمد (1362ق)، مجمع الفائده و البرهان فی شرح الارشاد الاذهان، جلد هشتم، تصحیح و تعلیق: مجتبی عراقی و علی پناه اشتهاردی و حسین یزدی، قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجامعه المدرسین.
- اصفهانی، محمدحسین (1375ق)، کتاب الاجاره، چاپ نخست، نجف: دارالکتب الاسلامیه.
- انصاری، مرتضی بن محمدامین (1443ق)، المکاسب، جلد سوم، چاپ سی و یکم، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
- تستری، اسدالله بن اسماعیل (دزفولی کاظمی) (بی‌تا). مقابس الأنوار، چاپ نخست، قم: مؤسسه آل البیت (علیهم‌السلام) لإحیاء التراث.
- حسینی مراغی، سید عبدالفتاح (1417ق)، العناوین الفقهیه، چاپ بیست و سوم، قم، انتشارات جامعه مدرسین.
- حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، جلد هجدهم، چاپ نخست، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
- خوانساری، سید احمد (1405ق)، جامع المدارک فی شرح القواعد، جلد سوم، چاپ نخست، قم: موسسه اسماعیلیان.
-ریاحنه، مروان سالم علی (2005م)، المعنی الحقیقی و الحکمی؛ ضوابطه و احکامه فی الفقه الاسلای، چاپ نخست، اردن: جامعه آل‌البیت.
- سبحانی، جعفر (1414ق)، المختار فی احکام الخیار،چاپ نخست، قم: اعتماد.
- شیخ طوسی، محمد بن حسن (1351)، المبسوط فقه الامامیه، جلد دوم، تهران: المکتبه المرتضویه.
- شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1412ق)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، المحشی: سلطان العلماء، جلدهای اول و دوم، چاپ نخست، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
- طباطبایی حکیم ، سید محسن (1371) . نهج الفقاهه، چاپ نخست، قم: 22 بهمن.
- محقق کرکی، علی بن الحسین (1408ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث.
- موسوی خمینی ، سید روح الله (1421ق)، البیع، جلد پنجم، چاپ نخست، تهران: موسسه تنظیم نشر آثار امام خمینی (ره).
- نجفی، محمدحسین (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، جلد بیست و سوم، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
 پ. انگلیسی
-Garner, Bryan A. (2009), Black's Law Dictionary. United States of America: West Publishing Company.
-Honnold,John (1991). Uniform Law for International Sales under the 1980 United , 3rd ed , Boston.
 ت. فرانسه
 -Ghestin, (Jacque) et Desche , ( Bernard) (1990). Traite des contrats, La vente , L,G,D,J.Paris .
دوره 89، شماره 132
زمستان 1404
صفحه 187-214

  • تاریخ دریافت 09 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 21 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 21 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404