مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

گونه‌شناسی و هرمنوتیک «استدلال حقوقی» با واکاوی مفهومی در چارچوب فلسفه حقوق

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حقوق خصوصی، تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، تهران، دانشگاه تهران
10.22106/jlj.2026.2059834.6289
چکیده
استدلال حقوقی به مثابه رکن بنیادین فرایند قضایی، همواره در معرض مواجهه با چالش هایی نظری در باب چیســتی، حدود و روش شناســی تفسیر قواعد حقوقی بوده اســت. پرسش محوری آن است که آیا می توان گونه های متنوع استدلال حقوقی را در قالب چارچوبی مفهومی و در پرتو فلســفه حقوق صورت بندی نمود و نسبت آن ها با مبانی معرفتی، اخلاقی و ســاختاری حقوق چیســت. این پرسش به ویژه در دوران معاصر و در برابر مســائل نوظهور اجتماعی و اخلاقی، اهمیتی فزاینده می یابد. پژوهــش حاضر با رویکردی توصیفی- تحلیلی، دو گونه متمایز اســتدلال را واکاوی می نماید: نخســت، رویکرد درون ســاختاری که بر ســازِکارهای تفسیری درون متن حقوقــی تمرکز دارد و در پی حفظ انســجام و قطعیت نظام حقوقی اســت؛ و دوم، رویکرد برون ســاختاری که با نظر به عدالت، اخلاق و مصالح اجتماعی، به بازخوانی معنای حقوق می پردازد. یافته ها حاکی از آن اســت که قاضی کارآمد، ناگزیر از تلفیق این دو رهیافت اســت تا بتواند پاسخ گوی واقعیت های پیچیده و ارزش مدار امروزی باشد. بدین ســان، تقویت تربیت نظری اخلاقی، بازاندیشی در روش شناسی تفسیر و تشویق پژوهش های میان رشته ای، از لوازم نیل به دستگاه قضایی پویا و متعهد است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Typology and Hermeneutics of "Legal Reasoning" with a Conceptual Analysis within the Framework of Philosophy of Law

نویسندگان English

Amin Ghasempour 1
Nazanin Zahra Safaei 2
1 PhD in Private Law, Tehran, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
2 PhD student in private law, Tehran, University of Tehran
چکیده English

Legal reasoning, as a fundamental pillar of the judicial process, has consistently faced theoretical challenges concerning the nature, scope and methodology of interpreting legal rules. The central inquiry is whether the diverse forms of legal reasoning can be systematically conceptualized within a coherent framework in light of the philosophy of law and what their relationship is to the epistemic, ethical and structural foundations of law. This question gains increasing significance in the contemporary era, especially when confronted with emerging social and moral issues. This study, employing a descriptive-analytical approach, explores two distinct modes of reasoning: firstly, reasoning according to the law, which concentrates on interpretive mechanisms within the legal text and aims to preserve the coherence and determinacy of the legal system; secondly, reasoning about the law, which, with regard to justice, morality, and social interests, proceeds to review the meaning of law. The findings indicate that an effective judge inevitably must integrate these two approaches to adequately respond to today’s complex and value-laden realities. Accordingly, enhancing theoretical and ethical education, re-evaluating interpretive methodologies and encouraging interdisciplinary research are essential prerequisites for cultivating a dynamic and committed Judiciary.

کلیدواژه‌ها English

Interpretation
Judgement
Philosophy of Law
Reasoning about the Law
Reasoning according to the Law
فهرست منابع
الف. فارسی
*       انصاری‌پور، محمدعلی و صدقی‌مقدم، محمدحسن (1384)، «اجرت‌المثل کارهای زوجه و نقد آرای محاکم»، فصل‌نامه مدرس علوم انسانی، سال نهم، شماره پیاپی 41.
*       بادینی، حسن (1383)، «فلسفه مسؤولیت مدنی»، رساله دکتری دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
*       پالمر، مایکل (۱۳۸۵)، مسائل اخلاقی، برگردان: علیرضا آل بویه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
*       شعاع کاظمی، مهرانگیز و میرمحمدحسین اوشانی، سیده آتنا و نقیب، فرزانه (۱۳۹۴)، «رابطه آموزه‌های دینی و رشد اخلاقی کودکان دبستانی»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دوره 12، شماره 29.
*       صادقی مقدم، محمدحسن و امیری سرارودی، سید رضا (1396)، «وصیت اشخاص بلاوارث در حقوق ایران و فقه امامیه»، مجله علمی پژوهش‌های فقهی، دوره 13، شماره 2.
*       طالب احمدی، حبیب (1403)، «انعطاف‌پذیری در قراردادها»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 125.
*       فتحی، علی (۱۳۸۵)، «اخلاق و نسبت آن با دین از دیدگاه کانت»، معرفت، شماره ۱۱1.
*       فرانکنا، ویلیام کی (۱۳۸۰)، فلسفه اخلاق، برگردان: إنشاالله رحمتی، تهران: حکمت.
*       فنائی، ابوالقاسم و نوجوان، داود (۱۳۹۸)، «نقش اخلاق در قانون از منظر فلسفه فقه و فلسفه حقوق»، دوفصل‌نامه علمی حقوق تطبیقی، دوره 6، شماره 2.
*       قاسم‌پور، امین و صادقی مقدم، محمدحسن (۱۴۰۲)، «بررسی خودمختاری رابطه‌ای و فردی بیمار از دیدگاه نتیجه‌گرایانه»، مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی، دوره 17، شماره 58.
*       کاتوزیان، امیرناصر (۱۳۹۱)، قواعد عمومی قراردادها، جلد سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
*       کاتوزیان، امیرناصر (۱۳۸۵)، فلسفه حقوق، چاپ چهارم، جلد نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار.
*       کاتوزیان، امیرناصر (۱۳۹۴)، گامی به سوی عدالت، جلد نخست، تهران: میزان.
*       مصلحی عراقی، علی‌حسین (1386)، حقوق ارث، چاپ سوم، تهران: سمت.
*       موسوی، سیدعباس و اصانلو، اکبر (1401)، «انتفای عقد به سبب عدم امکان اجرای موضوع آن در حقوق ایران و فرانسه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 120.
*       نیکخواه، رضا و علی‌عسگری، ابراهیم (۱۳۹۴)، «نقش پنهان اخلاق در حقوق»، مجله اخلاق زیستی، دوره 5، شماره 15.
*       وکیلیان، حسن و مقتدر، محمد (۱۴۰۱)، «دلایل موجهه تبعیت از قانون در پرتو آموزه‌های حقوق طبیعی و فلسفه حقوق تحلیلی»، پژوهش حقوق عمومی، دوره 24، شماره 77.
ب. انگلیسی
*      Burrows andrew (2019), Interest as damages and interest on damages, Remedies for torts, breach of contract and equitable wrongs (online edn), Oxford Academic.
*      Dempsey, Michelle Madden (2013), Victimless conduct and the volenti maxim: how consent works, Criminal Law and Philosophy, 7(1).
*      Dickson, Julie (2008), Interpretation and coherence in legal reasoning, Stanford Encyclopedia of Philosophy.
*      Endicott, Timothy (2014), Interpretation and indeterminacy: comments on Andrei Marmor's philosophy of law, Jerusalem Review of Legal Studies, 10(1).
*      Gardner, John (2001), Legal positivism: 5½ myths, American Journal of Jurisprudence, 46(1).
*      Harris, John (2002), Law and regulation of retained organs: the ethical issues, Legal Studies, 22(4).
*      Kant, Immanuel (1909), Critique of Practical Reason, trans Thomas Kingsmill Abbott, London.
*      Kong, Camillia (2019), The problem of mental capacity in self-harming egosyntonic disorder, In: Herring, J and Campos, T and Phillips, A,M, (eds,), Philosophical foundations of medical law, Oxford University Press.
*      Raz, Joseph (1986), The morality of freedom, Oxford University Press.
*      Smith, George W. (1998), Limits of law, In Routledge Encyclopedia of Philosophy, Routledge.
*      Wall, Jesse (2019), How the philosophy gets in, In Andelka M, Phillips, Thana C, de Campos, & Jonathan Herring (Eds,), Philosophical foundations of medical law, Oxford University Press.
دوره 89، شماره 132
زمستان 1404
صفحه 75-104

  • تاریخ دریافت 15 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 16 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 19 خرداد 1405
  • تاریخ اولین انتشار 19 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404