مفهوم و ابعاد مشارکت در فرایند عدالت ترمیمی و آثار آن در جامعۀ انتقالی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد رفسنجان

2 دانشیار گروه حقوق بشر و حقوق محیط زیست دانشگاه شهید بهشتی

10.22106/jlj.2019.63807.1468

چکیده

مشارکت در عدالت ترمیمی به دلیل گردآمدن طرفین جرم و جامعه، محلی برای تعیین سرنوشت اختلافات حاصل از جرم ارتکابی است؛ از‌این‌رو عنصر مشارکت آثار درخور ‌توجهی در بهبود وضعیت طرفین و ترمیم روابط اجتماعی دارد. سؤال اصلی این مقاله این است که تا چه اندازه ابعاد و نقش مشارکت چندجانبۀ فرایند عدالت ترمیمی بر تحقق اهداف عدالت انتقالی تأثیرگذار است؟ در این مقاله ایدۀ ما این است که مشارکت چندجانبۀ شهروندان ‌جامعۀ انتقالی در مقام بزه‌دیده، مرتکب و جامعۀ محلی می‌تواند نقش بسزایی در تحقق اهداف عدالت انتقالی، از جمله آشتی ملی و هم‌زیستی مسالمت‌‌آمیز ایفاء کند؛ زیرا انتظار حل‌وفصل اختلافات ناشی از جرائم حقوق بشری در جامعۀ انتقالی به‌تنهایی توسط دولت انتقالی، منصفانه به‌نظر نمی‌رسد؛ چون نابسامانی‌های هنجاری و ساختاری جامعه و همچنین کمبود منابع مالی‌ به دولت انتقالی اجازۀ این کار را نخواهند داد. بنابراین هم‌نوایی و همکاری طرفین جرائم حقوق بشری از طریق فرایند عدالت ترمیمی موجبات حمایت از بزه‌دیدگان و بازپذیری مرتکبین را فراهم آورده و در ترمیم و بهبود روابط اجتماعی نقش مهمی ایفاء می‌کند؛ لذا این نوشتار با تکیه بر نقش مشارکت چندجانبه در فرایند عدالت ترمیمی و بررسی آثار آن با به‌کارگیری روش توصیفی‌تحلیلی، این موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


فارسی

  • اسلامی، رضا، خردمند، لادن (1393 )، خصوصی سازی و توسعه حقوق بشر، تهران: انتشارات جنگل.
  • جانسون، گری (1389)، «عدالت ترمیمی، شرم و بخشش»، ترجمه: حسین سمیعی زنوز، مجتبی نقدی‌نژاد، فصلنامه علمی - ترویجی مطالعات پیشگیری از جرم، ش 1۶.
  • دلاوری، ابوالفضل (1388)، «نقش کمیسیون‌های حقیقت‌یاب در حل منازعات سیاسی و بین‌المللی»، مجله حقوق و سیاست، دانشگاه علامه طباطبایی، ش 2۶.
  • ذاکریان، مهدی؛ سیدرضی، عمادی (1392)، «سازوکار و کارکرد دولت انتقالی؛ تحولی مهم در حقوق بین‌الملل»، فصلنامه سازمان‌های بین‌المللی، سال اول، ش اول.
  • رایجیان اصلی، مهرداد (1390)، بزه دیده شناسی حمایتی، تهران: نشر دادگستر.
  • ژان پرادل (1393)، تاریخ اندیشه‌های کیفری، ترجمه نجفی ابرندآبادی، علی حسین، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی، انتشارات سمت، چاپ نهم، تهران.
  • سبحانی، مهین ( 1393)، «بازدارندگی حقوق بین الملل کیفری و تأثیر آن در جوامع انتقالی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، شماره 1.
  • سبحانی، مهین (1393)، «ارزیابی سازوکارهای سنتی اجرای عدالت در جوامع انتقالی»، مجله پژوهش حقوق کیفری، شماره 1۵.
  • سماواتی پیروز، امیر (139۶)، عدالت ترمیمی: تعدیل تدریجی عدالت کیفری یا تغییر آن، تهران: نگاه بینه.
  • شیری، عباس (139۶)، عدالت ترمیمی، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
  • شیری، عباس (138۵)، «پارادایم‌های عدالت کیفری: عدالت سزادهنده و عدالت ترمیمی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، شماره 7۴.
  • لوک والین،( 138۵ )، «قربانیان و شهود در جنایات بین‌المللی از حق حمایت تا حق بیان»، ترجمه: توکل حبیب زاده و  مجتبی جعفری، مجله حقوقی، شماره 3۴.
  • عباسی، مصطفی (1383)، افق‌های نوین عدالت ترمیمی در میانجیگری کیفری، تهران: دانشور.
  • ضیایی بیگدلی و همکاران (1378 )، آراء و نظریات مشورتی دیوان بین‌المللی دادگستری، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  • محبی، سعید (1392)، «دولت، خسروی که دیگر شیرین کار نیست»، مجله مهرنامه، شماره 31.
  • ممتاز، جمشید؛ رنجبریان، امیرحسین (1387)، حقوق بین الملل بشردوستانه مخاصمات مسلحانه داخلی، تهران: نشر میزان.
  • نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1383)، «از عدالت کیفری کلاسیک تا عدالت ترمیمی»، مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۰.
  • هنجی، علی (138۶)، «صلاحیت جهانی»، مجله تحقیقات حقوقی، دانشگاه شهید بهشتی، شماره ۵0.
  • هوارد، زهر (1383)، عدالت ترمیمی، ترجمه حسین غلامی، تهران: انتشارات مجد.

انگلیسی

  • Huyes, Luc (2008), “Introduction, Tradition-Based Approaches in Peace Making Transitional Justice and Reconciliation Policies, Traditional Justice and Reconciliation after Violent Conflict”, Learning from African Experience (IFDEA) Stockholm, Sweden.
  • Handbook on Justice for Victims on the Use and Application of the Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power (1999), UN DDCCP. Center for International Crime Prevention, New York.
  • Hayner (2002), Unspeakable Truths, Transitional Justice and the Challenge of Truth Commissions, London.
  • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (2007), Making Peace our own: Victims' Perceptions of Accountability Reconciliation and Transitional Justice in Northern Uganda, United Nation.
  • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (2008), Rule of Law Tools for Post-Conflict Status: Reparations Programs, United Nation, New York and Geneva.
  • Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (2009), Rule of Law Tools for Post-Conflict State: Amnesties, United Nations, New York and Genova.
  • Ltigo, James. Ojera (2008), “Northern Uganda, Tradition-Based Practices in the Acholi Region, Huyse, Lus, Salter, Mark," Traditional Justice and Reconciliation after Violent Conflict", Learning from African Experiences”, (IifDEA) Stockholm, Sweden.
  • Lewellyn & Howse, (1998), Restorative Justice-Aconceptual Framework.
  • Quinn, Joanna. R, Freeman, Mark (2003), “Lessons Learned: Practical Lessons Gleaned from Inside the Truth Commissions of Guatemala and South Africa”, Human Rights Quarterly, vol. 25.
  • Macrothink Institute (2011), “Restorative Justice in Tranitional Sierra Leone”, Journal of Public Administration and Governance, vol. 1, No 1.
  • Jaime E. Malamud-Goti, Lucas Sebastián Grosman & P. De Greiff (2006), Reparations and civil litigation: compensation for human rights violations in transitional democracie, The Handbook of Reparations. Oxford University Press.
  • African Charter on Human and Peoples Right (1981). Available at:

Documents

http://www.African-court.org/en/index.php/documents-legal-instruments/basic-documents.

  • American Convention on Human Right (1969). available at:
http://www.hrcr.org/docs/ American convention/oash/html.

  • Articles on the Responsibility of States for Internationally Wrongful Acts Adopted by the International Law Commission in 2001 (2001). UN Doc. A/CN.4/L602/Rev. 1, 26 July.
  • Basic Principles on the Use of Restorative Justice Programmers in Criminal Matters (2002), the Economic and Social council.
  • Basic Principles and Guidelines on the Right to a Remedy and Reparation for Victims of Gross Violations of International Human Right Law and Serious Violations of International Humanitarian Law (2005), General Assembly, Sixtieth Session.
  • Declaration of Basic Priciples of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power, Resolution of the General Assembly, 40/34/1985.
  • International Covenant on Civil and Political Rights (1966), available at: http://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/ccpr.aspx.         
  • Permanent Court of International Justice (1928), Case Concerning the Factory at Chorzow (claim for indemnity) (merits) series. A, No. 17.
  • Right to Truth, (2012), Human Rights Cousil. Twenty-First Session, A/HRC/21/L. 16. 24. September, Available at:
  • http://www.ohchr.org/en/HRC/regularsessions21/pages/resdecstat.aspx
  • Shapland, Joanna, (2014), Implications of growth: Challenges for Restorative Justice, International Review of Victimology.
  • The European Convention on Human Rights (1950). Available at:
http://www.hir.org/docs/ECHR50.html.

  • The Rule of Law and Transitioed Justice in Conflict and Post - Conflict Societies (2004), Report of the Secretary – General.
  • The Universal Declaration Human Rights (1948), General Assembly. Available:
http://www.un.org/en/documents/udhr/history.shtml.

  • United Nation General Assembly, (2009), the Resolution on the Responsibility to Protect, 14 September, Para, 138.139.
  • United Nation (1989), Convention on Basic Principles of Justice for Victims of Crime and Abuse of Power.
  • United States Institute of Peace, (2008), Transitional Justice: Information Hand Book, Available at: www.usip.org/files/ol/transitional-justice-final.pdf