مجازات تشهیر در تعزیرات (با رویکرد تطبیقی به مجازات‌های مبتنی بر شرمساری در ایالات متحده)

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 رییس دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق علیه السلام

2 دانشکده معارف اسلامی و حقوق؛ دانشگاه امام صادق(ع)

3 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه امام صادق (ع)

10.22106/jlj.2018.34684

چکیده

تعادل میان صیانت از حقوق فردی و حفظ و استمرار امنیت اجتماعی ازجمله رسالت‌های کلیدی سیستم عدالت کیفری است که در حوزه برخی ضمانت اجراها به چالش کشیده می‌شود. همچنان‌ که در پاره­ای جرایم، حفظ حیثیت اشخاص و امنیت روانی جامعه ایجاب می­کند حتی­الامکان از اعلان و افشای جرم خودداری شود؛ در مقابل، معرفی مرتکبان برخی جرایم نیز لازمه استقرار امنیت اجتماعی تلقی می‌گردد. مجازات «تشهیر» نمونه بارزی از گزاره فوق بوده که در برخی مواد قانونی مورد اشعار مقنن قرار گرفته است. از جمله این موارد می­توان به مواد 19، 23 و 36 قانون مجازات اسلامی به عنوان مجازات­هایی اصلی و تکمیلی و همچنین تبصره 2 ماده 353 قانون آیین دادرسی کیفری اشاره نمود. نظام کیفری اسلام مجازات تشهیر را به رسمیت شناخته و در ساختاری سازمان‌یافته و با اهدافی مشخص در بازدارندگی و پیشگیری به کار بسته است. در این میان، تشهیر در خصوص برخی جرایم حدی و نیز موارد معدودی از تعزیرات مورد تصریح قرار گرفته و لیکن اعمال آن در سایر جرایم تعزیری محل تأمل است. نوشتار حاضر با روشی توصیفی ـ تحلیلی، نخست به این مهم می‌پردازد که آیا پیش‌بینی تشهیر در گستره جرایم تعزیری مغایرتی با موازین و احکام اسلامی دارد یا خیر و سپس در رویکردی تطبیقی با قوانین و احکام قضایی ایالات ‌متحده به توجیه کیفرشناختی این مجازات پرداخته و مرجحات وجود این نهاد کیفری در سیستم عدالت کیفری را تحلیل خواهد نمود. در نهایت نوشتار اثبات نموده است که نه ‌تنها مانع قانونی و فقهی‌ مبنی بر استفاده از مجازات تشهیر در تعزیرات وجود ندارد، بلکه اصول جرم‌شناختی و کیفرشناختی معاصر، تحصیل هرچه بیشتر اهدافی چون بازدارندگی و پیشگیری از ارتکاب برخی جرایم را از رهگذر اِعمال مجازات تشهیر میسور می‌داند.

کلیدواژه‌ها


-     آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران، نشرنی، 1395.

-   ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، جلد 3، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410 ق.

-     ابن فهد حلی، احمد بن محمد، المهذب البارع، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1413 ق.

-     بکاریا، سزار، رساله جرایم و مجازات­ ها، ترجمه محمدعلی اردبیلی، تهران، نشر میزان، 1385.

-     تمیمی، ابن حیون، دعائم الاسلام، قم، نشر اسماعیلیان، 1373.

-     حلی (علامه)، حسن بن یوسف بن مطهر، تحریر­الاحکا­م­ الشرعیه علی مذهب ­الامامیه، قم، انتشارات مؤسسه امام صادق (ع)، 1378.

-     حلی (محقق)، نجم‌الدین جعفر بن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحـرام، جلد 4، قم، نشر اسماعیلیان، 1408 ق.

-     خویی، ابوالقاسم، تکمله المنهاج، قم، نشر مدینه العلم، 1410 هق.

-     شمس ناتری، محمدابراهیم؛ کلانتری، حمیدرضا؛ زارع، ابراهیم؛ ریاضت، زینب، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، تهران، نشر میزان، 1395.

-     شهید ثانی، زین ­الدین عاملی، مسالک ­الافهام الی تنقیح­ شرایع ­الاسلام، جلد 14، قم، انتشارات موسسه المعارف الاسلامیه، 1419 ق.

-     ـــــــــــــــــــــــــــ ، الروضه ­البهیه فی شرح­ اللمعه ­الدمشقیه، قم، مؤسسه انتشارات دار­العلم، 1395.

-     طبسى، نجم ­الدین، النفی و التغریب فی مصادر التشریع الإسلامی، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، 1416 ق.

-     طوسى، محمد بن حسن، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت، انتشارات دار الکتاب العربی، 1400 ق.

-     ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، تهذیب الأحکام، تهران، انتشارات دار الکتب الإسلامیه، 1407 ق.

-     طوسى، محمد بن على بن حمزه، الوسیله إلى نیل الفضیله، قم، انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى، 1408 ق.

-     گلپایگانى، سید محمدرضا، الدر­المنضود فی أحکام الحدود، قم، دار القرآن الکریم، 1412 ق.

-   مجتهدی، محمدحسین، منطق تحول اهداف مجازات و تحلیل سیاستگذاری­ های کیفری معاصر در غرب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق(ع)، 1395.

-     مجلسی، محمدتقی، روضه المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، جلد 10، قم، موسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، بی‌تا.

-     مفید بغدادى، محمّد بن محمد بن نعمان عکبرى، المقنعة(للشیخ المفید)، قم، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید، 1413 ق.

-     میرزایی، نجفعلی، فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران، انتشارات فرهنگ معاصر، 1392.

-     نجفى (کاشف الغطاء)، احمد بن على بن محمد رضا، سفینه النجاه و مشکاه الهدى و مصباح السعادات، نجف اشرف، مؤسسه کاشف الغطاء، 1423 ق.

-     نجفی، محمدحسن، جواهر­ الکلام فی شرح شرائع ­الاسلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1362.

-     نراقى، احمد بن محمدمهدى، مستند ­الشیعة فی أحکام­ الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت، 1415 ق.

-     نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، بیروت، موسسه آل البیت، 1408 ق.

-     Andrix, J., "Negotiated Shame: An Inquiry into the Efficacy of Settlement in Imposing Publicity Sanctions on Corporations", Cardozo Law Review, vol. 28, 2007.

-     Book, A. S., "Shame on you: An analysis of Modern Shame Punishment as an Alternative to Incarceration", Wm. & Mary Law Review, vol. 40, 1999.

-     Braithwaite, J., Crime, Shame and Reintegration, Cambridge University Press, 1989.

-     Cromwell, P. F.; Del Carmen, R. V., Community-based corrections, Belmont, CA: West/Wadsworth, 1999.

-     Kahan, D. M.; Posner, E. A., "Shaming White-collar Criminals: A Proposal for Reform of the Federal Sentencing Guidelines", The Journal of Law and Economics, vol. 42, 1999.

-     Marguiles, J., "Deviance, Risk, and Law: Reflections on the Demand for the Preventive Detention of Suspected Terrorists", Journal of Criminal Law and Criminology, vol. 101, 2011.

-     McLaughlin, E.; Muncie, J.; Hughes, G. (Eds.), Criminological Perspectives: Essential Readings, Sage, 2003.

-     Owens, J. B., "Have We No Shame: Thoughts on Shaming, White Collar Criminals, and the Federal Sentencing Guidelines", AU Law Review, vol. 49, 1999.

-     Wright, Richard, Sex Offender Laws, Second Edition: Failed Policies, New Directions, New York, Springer Publishing Company, 2015.

-     Yun, IL Hong, "Why Low Crime Rate in East Asia? Confucianism: Beyond Reintegrative Shaming", Paper Presented at the Annual Meeting of the American Society of Criminology, Royal York, Toronto, Nov 15, 2005.