چالش‌ها و خلأهای موجود در فرایند رسیدگی به جرایم سایبری

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دادیار دیوان عالی کشور و عضو هیئت ‌علمی دانشگاه

2 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

10.22106/jlj.2018.34680

چکیده

به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات و به‌تبع آن استفاده از فضای سایبر، جوامع بشری را در تمامی عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی با چالش‌های نوینی مواجه نموده است. جرایم ارتکابی در این فضا از ویژگی‌ها و خصوصیاتی متمایز از جرایم فضای واقعی برخوردارند. ویژگی­های منحصربه‌فردی همچون نامحدود و ناملموس بودن، قابلیت دسترسی آسان و سریع، سهولت درتغییرپذیری و ناشناختگی که بر سرعت ارتکاب جرایم در این فضا افزوده است، مهم‌ترین این ویژگی‌ها است. بالتبع برخورد با این جرایم در فضای سایبر روش خاص خود را می‌طلبد. پس از گذشت زمانی کوتاه از پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات، این ضرورت حیاتی محرز گردید که دغدغه حقوق کیفری بر سر پدیده‌های مجرمانه رایانه‌ای، بیشتر در حقوق جزای شکلی یا همان آیین دادرسی کیفری نهفته است، زیرا نه‌تنها فضای سایبر به‌کلی مبانی و ارکان تشکیل‌دهنده این حوزه را دستخوش تحولات بنیادین کرده است، بلکه دروازه تبلور و تحقق حقوق جزای ماهوی سایبری نیز به شمار می‌رود. هرگونه نارسایی و ناتوانی در تبیین و اجرای موازین آیین دادرسی کیفری سایبری، بهترین جرم‌انگاری‌ها را هم با شکست مواجه و قوانین کیفری را متروک می‌سازد. همچنین موجب تجری مجرمان می‌گردد، زیرا آنها ملاحظه می‌کنند که کوشش جامعه برای کنترل و پاسخ مناسب با شکست مواجه شده و با توان بیشتری به هنجارشکنی‌ خود ادامه می‌دهند. ازاین‌ رو نوین بودن جرایم سایبری و شیوه ارتکاب این‌گونه جرایم، نحوه رسیدگی و تعقیب را از جهت مسائل آیین دادرسی با چالش‌ها و خلأهایی مواجه نموده است که تدابیر کلاسیک حقوقی به‌ هیچ‌ عنوان پاسخگو نیستند و رسیدگی به این جرایم با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو است.

کلیدواژه‌ها


-     آشوری، محمد، آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سوم، تهران، انتشارات سمت، 1382.

-     باستانی، برومند، جرایم کامپیوتری و اینترنتی جلوه‌ای نوین از بزهکاری، تهران، انتشارات بهنامی، 1383.

-     تراب‌زاده، حسین، «بررسی صحنه‌های الکترونیکی»، فصلنامه کارآگاه، شماره 6، 1388.

-     جوکز، یونی؛ و همکاران، جرم و اینترنت، برگردان رسول نجار، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی، 1389.

-     زندی، محمدرضا، تحقیقات مقدماتی در جرایم سایبری، تهران، انتشارات جنگل، 1389.

-     زیبر، اولریش، جرایم رایانه‌ای، ترجمه محمدعلی نوری، رضا نخجوانی، مصطفی بختیاروند و احمد رحیمی مقدم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1383.

-     شاهمرادی، خیرالله؛ بابایی، محسن، جرایم پنهان در فضای سایبر، فصلنامه علمی تخصصی پلیس فتا، شماره 3، 1392.

-     طاهری جبلی، محسن، «جرم و کامپیوتر»، مجله حقوقی دادگستری، شماره 9، 1392.

-     عالی‌پور، حسن، حقوق کیفری و فناوری اطلاعات، تهران، انتشارات خرسندی،1390.

-     عبانیه، محمود احمد، جرایم الحاسوب و ابعادها الدولیه، الطبعه الاولی، عمان، دارالثقافه للنشر و التوزیع، 2005، 2012.

-     ویلیامز، ماتیو، بزهکاری مجازی؛ بزه، انحراف و مقررات‌گذاری برخط، ترجمه امیرحسین جلالی فراهانی و محبوبه منفرد، زیر نظر علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران، انتشارات میزان، 1391.

-     Sieber, Ulrich, The International Handbook on Computer Crime: Computer-Related Economic Crime and the Infringements of Privacy, Michigan, Wiley, 1986.